entry này giới thiệu khá kĩ về dân tộc Hmông- giá trị nghiên cứu cao

Dân tộc Mông (H mông)



Hmong Flute

hmong dancing

Bac Ha Vietnam Sunday Market

 

 

 

 

hotinhtam

tiếp

Một thiếu nữ rất trẻ gương mặt thanh tú ngồi ở mép giường nhìn tôi chằm chằm. Thấy tôi bối rối đứng như trời trồng thiếu nữ bật cười khúc khích và thật bạo dạn đến nắm lấy tay tôi. “Anh đến từ bản khác anh không là người Mường phải không?” - cô ấy hỏi bằng tiếng phổ thông rành rọt. Chẳng biết nói gì tôi gật đầu. “Anh đến tìm hiểu A Mây sao còn đứng đó. Nhìn anh hiền A Mây không kêu đâu...” - thiếu nữ tự xưng tên vào khẽ kéo tôi ngồi xuống mép giường. Sự tự nhiên và dịu dàng của A Mây khiến tôi tự tin hơn tôi đã nói tên mình và cả mục đích tìm lên bản Cỏi lần này. A Mây nghe xong bụm miệng cười: “Anh không sợ bị mắc bùa à! Nếu em mà thích anh thì anh sẽ không đi được đâu đấy là quy định của bản!”. Nhìn vào đôi mắt đen láy tự nhiên tôi thấy mình thật có lỗi.

Chẳng đủ bạo dạn để nằm bên A Mây tìm hiểu chẳng thấy sơn nữ vặn nhỏ ngọn đèn tôi ngồi như thừa thãi bên em để nghe tiếng được tiếng chăng lời em kể về tục lệ ngủ thăm về điều em mơ ước là có được một người chồng thật tốt. Tôi đứng dậy “rút lui” sau khoảng 45 phút ngồi vô vị bởi luôn văng vẳng bên tai lời dặn dò của ông Trưởng bản. A Mây không nói gì em nắm chặt tay tôi ánh mắt nhìn thẳng tha thiết ánh nhìn ngân ngấn nước ấy đã ám ảnh tôi rất lâu. Mãi tận sau này tôi mới phát hiện ra cổ tay mình đã được buộc một chiếc khăn thêu rất đẹp...

Tập tục bị lợi dụng

“Nếu nơi nào cũng giữ gìn được nét đẹp của một tập tục truyền thống như ở bản Cỏi thì chắc rằng nhiều người đã không phải đau đầu vì các tệ nạn xã hội. Muốn biết những biến tướng của tục ngủ thăm cứ về Mường Lát quê mình...” - anh bạn tôi đang công tác tại một cơ quan văn hóa của huyện Mường Lát (Thanh Hóa) buông tiếng thở dài. Để “mục sở thị” chúng tôi đã ngược dòng sông Mã tìm đến bản Lát xã Tam Trung (Mường Lát) và được nghe những câu chuyện buồn về một tục lệ đẹp đã bị thương mại hóa. Nhiều chàng trai cô gái nơi đây đã lợi dụng chính tục ngủ thăm để “trao đổi tình cảm” thông qua những cuộc “ngã giá”...

Bản Lát có hơn 1.000 nhân khẩu. Kể từ khi cây cầu treo nối bản và thị trấn Mường Lát được khánh thành thì “không khí” ngủ thăm bỗng sôi động hẳn lên. Nam một thanh niên trong bản vốn đã có nhiều kinh nghiệm “ngủ thăm” bật mí rằng: Bây giờ để ngủ thăm với một số cô gái trong bản không khó nữa và nếu muốn cũng có thể chuyển thành “ngủ thật” nhưng điều kiện là phải có tiền. Giá cả cho mỗi lần “ngủ thật” từ 50 đến 100 nghìn cũng có khi chỉ 40 nghìn đồng.

Qua trò chuyện với anh Hoàng Lương - Trưởng bản chúng tôi được biết hiện ở bản Lát có từ 5 - 7 cô gái chuyên cho ngủ thăm để lấy tiền. Họ hoạt động công khai nên dư luận còn biết chứ kỳ thực con số phát sinh thì khó có ai kiểm soát được. Trong các cuộc họp bản bao giờ những người này cũng bị đem ra nhắc nhở nhưng rồi họ vẫn “đi lại con đường cũ”. Chính quyền công an làm căng thì họ “lui vào hoạt động bí mật” trong nhà không an toàn họ sẽ rủ nhau ra “ngủ thăm” ở ven bờ sông Mã...

Những ngày ở Mường Lát chúng tôi đã dành thời gian để đi qua một số bản của người Thái của người Dao hiện vẫn còn duy trì tập tục ngủ thăm. Chúng tôi cũng đã nhận được không ít những lời mời mọc “ngủ thăm” đôi khi cả những câu đề nghị ra giá một cách “hồn nhiên” như vốn nó đã vậy.

Theo thống kê sơ bộ của Công an huyện Mường Lát hiện toàn huyện có khoảng 450 đối tượng nghiện (riêng bản Lát có 200 đối tượng) đa phần đã dính vào tiêm chích ma túy. Kẻ nghiện thì khó tiếp cận để ngủ thăm với các sơn nữ “con nhà lành” nhưng lại đi “ngủ thật” với những sơn nữ cho ngủ để... lấy tiền. Các cô sơn nữ này lại “mồi chài” các chàng trai khác ngủ thăm và ai có thể đảm bảo được dịch bệnh sẽ không lây lan.

Anh Vũ Hoàng Văn cán bộ trạm y tế xã Tam Trung than thở rằng để tránh nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh công tác tuyên truyền và đặc biệt là các đợt phát bao cao su miễn phí thường diễn ra nhưng xem chừng người dân không hưởng ứng lắm nhất là đối tượng thanh niên. Họ thiếu hiểu biết và cũng có nhiều người không muốn biết. Nhiều trường hợp thanh niên sau khi bị tai nạn giao thông được đưa đi cấp cứu mới phát hiện bị nhiễm HIV... Người già nghe nói thì lo nhưng những người trẻ thì xem chừng dửng dưng lắm. Đêm đêm các chàng trai bản vẫn rủ nhau ém bên cạnh nhà của các thiếu nữ để tìm cơ hội vào ngủ thăm có không ít những chàng trai nóng vội đã bất kể hậu quả dùng tiền để được đi “ngủ thật”. Vòng xoáy của cơn lốc thị trường mà trực tiếp chính là những người trẻ tuổi đã và đang làm tầm thường hóa một phong tục đẹp cần phải giữ gìn...

Theo Trương Minh

hotinhtam

tiếp

Bữa tối xong xuôi tôi theo chân Quyết vào bản và không khỏi ngỡ ngàng bởi khắp nơi nhộn nhịp bước chân những “trai tơ” trong bản và có cả người của các bản bên cạnh - những bản mà tục “ngủ thăm” đã không còn tồn tại. Người lạ muốn cạy cửa ngủ thăm thì phải xin phép trưởng bản trước nếu không sẽ bị trai bản đánh chết. Quyết khoe với tôi tất cả con trai trong bản đều nắm rõ nhà nào có con gái mới lớn then cửa chỗ nào bên trong có gậy chống hay không nhà có mấy con chó... Bất kể là nhà ai cứ hễ có con gái chưa chồng là con trai đều có thể đến cạy cửa ngủ thăm. Nhiều nhà còn tự hào vì con gái mình có nhiều người đến cạy cửa. Tuy nhiên Quyết và một số người bạn của cậu bảo rằng đôi khi cạy được cửa vào nhà chui được vào màn rồi nhưng chưa chắc đã được các “nàng” cho “ngủ thăm”. Có cô gái dửng dưng có cô cự tuyệt có cô còn hét toáng lên khiến một số chàng chưa đủ kinh nghiệm non gan bỏ chạy thục mạng...

“Cậu là người Kinh cậu có thể "ngủ thăm" ở bất kỳ nhà một cô gái nào mà cậu thích miễn là cô gái ấy chưa có ai đến ngủ thật; nhưng cậu không được làm một điều gì "thiếu trong sạch" khi muốn thử cái phong tục diễm tình nguyên sơ rất độc đáo của bản chúng tôi…” - ông Trưởng bản Lý A Lâm khuyến cáo với tôi. Nhà ông Lâm cũng có 2 cô con gái đang độ trăng tròn và đã rất nhiều chàng trai đến ngủ thăm nhưng ông vẫn chưa tìm được chàng rể ưng ý. Cánh thanh niên trong bản đồn rằng cô con gái cả nhà ông Lâm đẹp người nhưng kỹ tính lắm. Có lần cô ấy cho cả 2 người con trai cùng ngủ thăm một lúc. Hai chàng nằm ở 2 bên thi nhau tâm sự cùng cô gái xem ai nói giỏi hơn vậy mà chẳng ai thắng cả. Thành thử đến tận bây giờ đêm nào quanh nhà ông Lâm cũng có vài chàng ngấp nghé...

Vốn là người vùng khác lại không quen địa hình nên khi lần theo đám thanh niên vào sâu trong bản tôi vấp ngã liên tục. Càng bước đi chân càng run và tim đập loạn xạ sự bạo dạn thường ngày của một “tay viết báo” bay đâu hết trong lúc ấy đám thanh niên biến mất dần. Khi chỉ còn tôi và Quyết cậu ta thì thầm: “Em đã ngắm cho anh một cô hay lắm vừa tròn 18 tuổi chắc chắn chưa có ai vào ngủ. Đưa anh vào tận nơi rồi sẽ quay lại chỗ đối tượng của em. Anh phải mạnh bạo nhé đừng có run thế này...”. Quyết cầm tay dẫn tôi đến một ngôi nhà sàn ở gần cuối bản trong bóng đêm dày đặc vẫn nhận ra một đốm sáng đỏ từ khe hở của ván tường. Không khó khăn gì cậu trai bản đã tìm được lối đưa tôi đến cửa buồng của sơn nữ.

Tim tôi đập loạn xạ và toàn thân như run lên. Định bụng sẽ bỏ cuộc nhưng bằng một động tác thành thục dứt khoát Quyết đã lách tay mở cánh cửa gỗ không một tiếng động và đẩy tôi vào trong. Cậu ta đóng nhanh cánh cửa và biến mất vào đêm tối. Phải mất gần 10 phút sau tôi mới bình tĩnh lại để nhìn xung quanh. Căn phòng mờ tối và không rộng nhưng gọn gàng và có vẻ khá tinh tươm dưới ánh đèn dầu đỏ quạch.
http://tintuconline.com.vn/Library/myImages/13/2007/09/27/caycua3.jpg
Sơn nữ được ví như vẻ đẹp của núi rừng? (ảnh chụp ở Thanh Sơn Phú Thọ)

hotinhtam

tiếp

Dừng chân khi trời đã nhá nhem tìm mỏi mắt cũng chẳng thấy bóng nhà nghỉ nào tôi đánh liều gõ cửa một ngôi nhà ở đầu bản xin ngủ nhờ. Nhà chỉ có một ông cụ và một chàng thanh niên trẻ tôi được chào đón rất nhiệt tình. Hình như đọc được những suy nghĩ của người khách từ xa tới ông cụ rót đưa tôi một bát con rượu trắng giọng từ tốn: “Anh đến để tìm hiểu về tập tục ngủ thăm phỏng? Cứ nghỉ ngơi đi rồi thằng Quyết con tôi sẽ dẫn anh vào bản…”. Rồi cứ thế bằng chất giọng trầm ấm pha lẫn tự hào ông cụ kể cho tôi nghe về tập tục đã có tự ngàn đời của dân tộc mình. Ở bản người Mường này những thiếu nữ đến tuổi cập kê ban ngày đi làm ngoài đồng ngoài nương tối đến thắp một ngọn đèn buông màn sớm và nằm trong đó.

Các chàng trai trẻ đã để ý cô gái mà mình thích từ trước ém sẵn ở bên nhà để tìm cơ hội vào ngủ thăm. Nếu thấy đèn trong buồng của cô gái còn sáng tức là chưa có ai đến “tranh phần” chàng trai phải tự cạy cửa để vào nhà. Vào được rồi chàng ta sẽ nằm xuống bên cạnh cô gái và phải để tự bàn tay cô gái ấy tắt hay vặn nhỏ ngọn đèn. Hai người chỉ được trò chuyện tâm sự mà không được chạm vào người nhau.

Người Mường xưa cho rằng tình cảm không chỉ là chuyện riêng tư của đôi trai gái mà còn là mối quan tâm chung của thổ thần (thần đất quán xuyến công việc của mỗi nhà) tổ tiên và gia đình. Do đó người con trai phải cạy cửa vào tận giường để tâm tình cùng người con gái trước sự chứng kiến của ba bề bốn bên. Hành động cạy cửa cũng chính là dịp để thử tài khéo léo giỏi giang của chàng trai. Việc “vào tận nhà xà tận giường” đối tượng cũng chính là dịp để người con trai tìm hiểu gia cảnh của người con gái mà mình có thể lấy làm vợ... Sau nhiều đêm tìm hiểu như thế cô gái sẽ có quyền quyết định cho chàng trai đó “ngủ thật” hay không.

Để được “ngủ thật” cùng nhau hai người phải thưa với bố mẹ cả 2 bên gia đình để xem có hợp tuổi không. Khi thời gian “ngủ thật” bắt đầu cũng là lúc chàng trai phải đến ở làm công cho gia đình cô gái. Cứ ngày đi làm cùng gia đình tối về ngủ với cô gái mình có ý định tìm hiểu. Trong thời gian này chàng trai không được về nhà mình muốn về phải được gia đình cô gái cho phép. Nếu cô gái không thích chàng trai nữa thì cô gái sẽ gói quần áo cùng với một gói cơm nắm cho vào địu và bảo với chàng trai rằng: "Anh cứ về thôi!" như thế có nghĩa là cô gái đã từ chối. Hoặc cũng có khi cô gái bảo: "Hôm qua em nằm mơ thấy ác mộng" chỉ cần như vậy chàng trai kia đã thừa hiểu…
http://tintuconline.com.vn/Library/myImages/13/2007/09/27/caycua2.jpg
Sơn nam sơn nữ vùng cao tìm đến dịch vụ trang điểm ngày càng đông (ảnh chụp ở Điện Biên).

hotinhtam

Cạy cửa ngủ thăm nằm mới biết

Một tục lệ đã có hàng ngàn năm tuổi của đồng bào các dân tộc thiểu số là ngủ thăm. Khi màn đêm buông những chàng trai chưa vợ có thể cạy cửa nhà các thiếu nữ mới lớn để chui vào tán tỉnh ở tư thế... chung chăn chung gối với cô gái.

Nếu mọi chuyện tốt đẹp sau 5 - 6 lần ngủ thăm chàng trai sẽ mang bạc trắng lợn béo rượu cần sang hỏi cô gái làm vợ... Nghe kể về phong tục này đã lâu nhưng khi được tận mắt chứng kiến tôi vẫn không khỏi cảm thấy ngỡ ngàng...

Một lần đi “cạy cửa”

Từ Hà Nội bắt xe khách hết 35.000 đồng sau vài tiếng đồng hồ tôi đã có mặt ở trung tâm thị trấn Thanh Sơn (Phú Thọ). Nghe tôi hỏi đường lên bản Cỏi bà lão bán thuốc bắc ở cổng chợ lắc đầu: “Bản đó ở xa nhất huyện chú phải bắt xe ôm thì mới đến được trước khi trời tối. Giá xe ôm cũng sẵn rồi chỉ 60.000 đồng…”. Đường lên bản ghập ghềnh đồi núi có những cung cua cảm tưởng như vách núi đổ ụp xuống đầu. Xã Xuân Sơn đã hẻo lánh bản Cỏi lại ở vùng địa đầu của xã. Bản được bao quanh bởi suối và núi non hùng vĩ nằm tựa lưng vào 2 khối núi lớn một bên giáp huyện Đà Bắc (tỉnh Hòa Bình) mạn kia tựa vào huyện Phù Yên (Sơn La). Cả bản có 66 hộ dân với 350 nhân khẩu mà hầu hết là người dân tộc Mường.
http://tintuconline.com.vn/Library/myImages/13/2007/09/27/caycua1.jpg
Ngủ thăm đã tác thành cho nhiều đôi lứa (ảnh chụp ở Mường Lát Thanh Hóa)

mời clik vào đây nghe ca khúc CHỢ TÌNH:

http://www.youtube.com/watch?v=VbANOoVShxI

hotinhtam

tiếp tục ngủ thăm

Chàng trai nào muốn tìm hiểu cô gái ấy có thể đến ngủ thăm. Nếu đèn trong nhà còn sáng nghĩa là chưa có anh nào đến chàng trai phải tự cạy cửa vào nằm xuống bên cạnh cô gái.

Cô gái sẽ tắt hoặc vặn nhỏ ngọn đèn. Hai người chỉ chuyện trò tâm sự mà không được chạm vào người nhau. Sau vài đêm như thế nếu ưng bụng cô gái sẽ quyết định cho chàng trai “ngủ thật”.

Tất nhiên cả hai đều phải thưa với bố mẹ trước để xem có hợp duyên hợp số không đã.

Khi thời gian ngủ thật bắt đầu cũng là lúc chàng trai phải đến làm công không cho gia đình cô gái. Ngày đi làm tối về ngủ cùng nhau.

Qua một thời gian thử thách nếu không còn yêu chàng trai nữa cô gái sẽ gói quần áo cùng với một nắm cơm cho vào địu rồi bảo: “Anh cứ về thôi” hoặc “Đêm qua em nằm mơ thấy ác mộng” như thế có nghĩa là cô gái đã từ chối”.

Ngừng lời rít một hơi thuốc đến tóp má ngửa mặt lên trời lim dim nhả khói Cương khành khạch cười: “Tất nhiên thời đại ngày nay tục lệ này đã khác xưa rất nhiều.

Ví như nhà người Dao bây giờ toàn làm bằng gỗ nên việc thám thính cạy cửa cần phải hết sức khéo léo.

Muốn mở được cửa anh phải dùng hai tay nhấc cánh cửa lên rồi du nhẹ vào trong. Then cài sẽ tự động rơi ống. Sau đó anh phải làm như thế... như thế... Anh hiểu chưa?”.

Cương ghé sát tai tôi thì thào tỏ vẻ rất quan trọng. Tôi gật gật đầu rồi giả bộ ngây ngô hỏi: “Thế lúc tán tỉnh được cô gái rồi thì sẽ làm gì?”

Cả hội cười ồ lên. Quý nhanh nhảu dịch sát bên tôi cười ngặt cười nghẽo: “Ối anh Sướng ơi! Trai Hà Nội gì mà gà mờ thế. Anh phải nắm tay phải ve vuốt chứ còn làm gì nữa. Như thế này này”.

Nó cầm cánh tay tôi lên bàn tay xương xẩu của nó mơn trớn ve vuốt từ cổ tay tôi lên đến bả vai vòng lên cổ rồi lần xuống ngực.

Vừa làm nó vừa nhấn giọng: “Thế. Thế. Anh hiểu chưa? Rồi thì... hí... hí... Kéo cưa lừa xẻ với nhau... hấc... hấc... hấc...”. Quý buông tôi ra ngã vật xuống bãi cỏ ôm bụng cười sằng sặc.

10 giờ đêm hôm ấy khi hết chương trình của đoàn văn công dân bản bắt đầu lục tục bỏ về thì tôi cũng vừa hoàn thành xong “khóa học cấp tốc” về “nghệ thuật cạy cửa ngủ thăm”.

Kẻ học trò là tôi muốn chiêu đãi những “người thầy” cạy cửa sành sỏi một chầu bia túy lúy nhưng ở Xuân Sơn tịnh không có lấy một hàng quán nào.

Đành chia tay nhau với lời hẹn tối mai vượt suối băng rừng xuống bản Cỏi cạy cửa nhà sơn nữ để “ngủ thăm”.

(Còn tiếp)…

Theo Hoàng Sướng
VTCNew.gif

hotinhtam

tiếp tục ngủ thăm

Sau một hồi chuyện trò hình như đã mến tôi Luyến đỏ bừng má thẹn thùng mời: “Anh có đi xem ti vi cùng bọn em không. Hôm nay thứ 6 truyền hình Hà Nội có phim đặc sắc cuối tuần hay lắm”.Thế là tôi đi.

Em Luyến có vẻ thích thú lắm chân bước cứ líu ríu líu ríu. Tôi đi sau bấm đèn cho em.

Vừa ra khỏi đám đông tôi đã nghe tiếng gọi giật giọng: “Anh Sướng”. Thì ra là Cương. Nó đang tụ tập cùng đám trai bản trên rệ cỏ bên đường.

Vận chiếc áo cộc tay lòe loẹt chim cò sơ-vin quần đen tóc chẻ ngôi giữa bồng bềnh trông nó ga-lăng như một tay chơi sành điệu. Nó hỏi: “Anh đi chơi với con Luyến à?”. Tôi bảo: “Ừ”. Nó gàn: “Anh đừng đi chơi với con ấy. Nó lắm mồm lắm. Anh mà đi sáng mai nó chạy khắp cả bản khoe đấy. Người ta cười cho”.

Tôi ghé tai nó thì thầm: “Nhưng mà tối nay anh muốn cạy cửa nhà nó”. Cương trừng mắt: “Ở bản Dù này không có tục lệ ấy đâu. Anh mà mò vào bố nó ghè cho vỡ đầu. Nếu anh muốn cạy cửa tối mai em đưa anh xuống bản Cỏi. Ở đấy ngủ thăm vô tư. Toàn gái Dao trắng nõn trắng nường. Tuần nào bọn em chẳng mò xuống đấy đôi ba lần. Nhưng muốn thế tối nay anh phải học cách thức lề lối cái đã”.

Tôi nghe theo lời Cương. Thế là mặc cho em Luyến hờn hờn tủi tủi bỏ chạy trong đêm tôi chàng trai Hà thành 30 tuổi đồng ý ở lại với Cương để làm kẻ học trò học nghệ thuật “cạy cửa” trái tim sơn nữ. Ôi! Em Luyến của tôi.

Học cách cạy cửa ngủ thăm

Ngồi xuống bãi cỏ trong ánh trăng thanh rười rượi tôi nhanh chóng làm quen với đám bạn “cùng hội cùng thuyền” của Cương.

Quý 18 tuổi bé nhất hội miệng nói mắt cười nói chuyện dí dủm rất duyên. Hạ 20 tuổi tóc xoăn đẹp như tài tử xi - nê tấn công em nào là em ấy chết mê chết mệt như bị bỏ bùa mê ngải lú. Phong Điệp đang học lớp 10 trường huyện thì bỏ dở vì mải mê cạy cửa ngủ thăm hơn là gõ cửa tri thức.

Bọn chúng đều ở bản Dù. Tuy mỗi đứa một vẻ nhưng đứa nào cũng sành sỏi trong chuyện trăng hoa. Chả thế mà tôi vừa mở miệng hỏi về tục cạy cửa bọn chúng đã nhao nhao cả lên.

Cương cậy thế người nhà “khai tâm” cho tôi trước. Nó giảng giải rất rành rọt: “Phong tục này chỉ có ở bản Cỏi của người Dao thôi. Còn có từ đời nảo đời nào thì em cũng chả biết.

Bố em kể ngày xưa lúc còn trai trẻ đêm nào bố em cũng đi ngủ thăm. Ngày ấy nhà người Dao còn làm bằng tre nứa nên cạy cửa rất dễ. Các cô gái đến tuổi cập kê ngày lên nương lên rẫy tối về thắp một ngọn đèn giăng màn rồi lên giường nằm.
http://www.tintuconline.com.vn/Library/myImages/13/2008/12/06/ngutham4.jpg
Một góc bản Cỏi nơi còn lưu giữ nhiều phong tục cổ xưa trong đó có tục ngủ thăm rất diễm tình

hotinhtam

tiếp về tục ngủ thăm

Xứ sở… gái đẹp

Hôm chúng tôi vượt mấy chục cây số đường rừng với những cú xóc hoa đom đóm mắt những con dốc dựng trời để lên với Xuân Sơn (Thanh Sơn Phú Thọ) cũng là hôm dân bản náo nức đổ đi xem đoàn văn công lưu động của tỉnh về biểu diễn.

Hồi chiều nghe loa thông báo ồm ồm dội vào vách núi Thủy Cương con trai ông thầy mo nổi tiếng Đặng Văn Hếng ở xóm Dù nhảy cẫng lên vì sướng.

Đã 3 – 4 năm rồi chúng nó chưa được xem mấy cô văn công má phấn môi son hát xoan hát ghẹo. Mắt thì lúng liếng giọng hát thì ngọt ngào tình tứ.

Nhưng còn một lý do nữa khiến Cương sướng âm sướng ỉ. Nó ghé tai tôi thì thầm: “Tối nay tha hồ mà ve gái. Toàn các em xinh như mộng từ khắp các bản đổ về. Anh có đi cùng bọn em không?”. Tôi gật đầu tắp lự.

Đúng hẹn 8 giờ tối tôi hổn hển chạy lên con dốc đầu bản Dù. Vừa đến cổng đã chạm chán Thủy. Cậu đang tí tủm với mấy cô gái Dao.

Thấy khách lạ một cô vận áo phông đỏ tóc tết đuôi sam mắt lóng lánh đen (sau này tôi mới biết cô tên là Luyến) vội buông lời chòng ghẹo: “Anh gì ơi! Sao đẹp giai thế?” rồi cả hội cười ré lên chạy ào xuống núi.

Thủy hai tay thọc túi quần ngực ưỡn mặt vênh vênh ra chiều tự đắc: “Mấy con bạn em anh trông có ngon không?”. Tôi bảo: “Ngon”. Nó cười: “Thế mà em coi như tép hết”.

Sân khấu được dựng trên một khu đất cao rộng cạnh UBND xã ngay dưới chân núi nhà Cương. Cũng phông màn xanh đỏ cũng đèn màu tóe loe cũng nhạc sống đệm nỉ non.

Trăng đêm nay mười hai không vành vạnh tròn vằng vặc sáng nhưng cũng đủ khoác lên núi rừng Xuân Sơn màu vàng mơ huyền diệu để thấy mây vẩn vơ bay sương giăng ngập lối mắt sóng sánh tình bừng đỏ má em. Chả thế mà trai gái bản í ới rủ nhau đi xem đông như trảy hội.

Bụp. Một viên sỏi đập vào vai. Tôi quay phắt người. Chừng 5 – 6 cô gái đang ngồi úp mặt vào lưng nhau cười rúc rích. Tôi tiến lại gần. Chiếc áo đỏ hắt lên trong đêm trăng. Em Luyến!
http://www.tintuconline.com.vn/Library/myImages/13/2008/12/06/ngutham3.jpg
Thủy biết cạy cửa ngủ thăm từ hồi 13 tuổi

Luyến năm nay vừa tròn 18 tuổi đẹp ngời ngợi như ánh trăng rằm. Đôi cánh tay thon lẳn cứ nõn nà lên trên màu đỏ của chiếc áo phông cộc tay bó sát người. Em đã học xong lớp 9. Nhà ngay bên dưới nhà Thủy.

hotinhtam

Chuyện lạ về phong tục ngủ thăm

Nếu sơn nữ ưng bụng chàng trai sẽ “ngủ thăm” rồi hẹn ngày mang bạc trắng hoa xòe cùng lợn béo rước nàng về.

>> Cạy cửa ngủ thăm nằm mới biết

Kỳ 1: Tôi đi gõ cửa… trái tim sơn nữ

Đêm xuống. Trăng lên. Gió hây hây thổi. Sương giăng lưng chừng núi. Sương vấn vít trên những mái nhà tranh nằm ềm ệp bên bờ suối.

Đám trai bản đã tụ tập đông đủ trên những phiến đá nâu xám phẳng lỳ to như chiếc chiếu nằm chềnh ễnh trên lối đi vào bản.

Tiếng cười nói râm ran. Ánh đèn pin quét loang loáng sáng cả một vạt rừng. Chờ khi trăng treo đỉnh đầu là đám thanh niên tỏa vào khắp bản.
http://www.tintuconline.com.vn/Library/myImages/13/2008/12/06/ngutham1.jpg
Ngày các sơn nữ lên nương đêm khêu đèn chờ các chàng trai cạy cửa

Giờ này những thiếu nữ người Dao đã vặn nhỏ đèn buông màn nằm trùm chăn phập phồng chờ đợi. Tiếng cạy cửa lạch cạch. Tiếng bàn chân rón rén. Tiếng gọi tên nhẹ như gió thoảng cùng hơi thở ấm nồng phả vào sau gáy. Tiếng thủ thỉ tâm tình. Lời yêu đương đường mật. Và nếu sơn nữ ưng bụng chàng trai sẽ “ngủ thăm” rồi hẹn ngày mang bạc trắng hoa xòe cùng lợn béo rước nàng về.

Biết bao cuộc tình đã đơm hoa kết trái từ cái phong tục diễm tình tự ngàn đời ấy ở bản Cỏi hun hút quanh năm mây phủ. Theo chân đám trai bản tôi đã có một đêm “cạy cửa ngủ thăm” như thế.

hotinhtam

Chợ tình Khâu Vai

http://vnexplore.net/files/hagiang/dantoc.jpg
Vị trí: Chợ tình Khâu Vai thuộc xã Khâu Vai huyện Mèo Vạc tỉnh Hà Giang.

Đặc điểm: Đây là một phiên chợ tình độc đáo của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung.

Mới 3 giờ chiều 26/3 (âm lịch) phiên chợ Khâu Vai nằm trong làng người Nùng trong một thung lũng khá rộng và bằng phẳng đã chật người. Đủ màu sắc phục trang của các dân tộc H’Mông Dao Giáy Tày Nùng…khiến cả phiên chợ cứ rực lên như rừng hoa chuối. Các cô gái chàng trai thậm chí cả người già người trung tuổi ai nấy đều không giấu nổi được nét rạo rực bồn chồn trên khuôn mặt trong bộ quần áo mới phẳng phiu có lẽ đã được giành cất cả năm đến phiên chợ…trọng đại này mới đem ra dùng.

Từ ngày hôm trước lều quán đã được dựng khắp thung lũng nhưng nhiều nhất vẫn là những quán rượu ngô thắng cố nơi dừng chân đầu tiên của các cặp tình nhân trẻ cũng như già mới cũng như cũ. Và cũng ngay từ chiều hôm trước nhiều cặp vợ chồng tình nhân vì đường xa đã “xôi đùm ngô nắm” lên yên ngựa hoặc thong thả theo đường núi cho kịp chợ tình trong tiếng khèn tiếng hát réo rắt suốt ngày đêm không tắt trên các triền núi xa xa dẫn đến Khâu Vai ngày chợ.

Cuộc sống ở vùng núi cao thường là rất buồn tẻ. Cả năm mới có một phiên chợ lại là phiên chợ tình bởi vậy có nhiều gia đình cả bố mẹ con dâu con trai dắt díu nhau đến chợ vui như chảy hội. Thậm chí có nhiều cặp vợ chồng lấy nhau từ hơn chục năm nay đã có với nhau bốn mặt con và sống cách chợ Khâu Vai gần hai ngày đường cũng lặn lội đến đây tìm niềm vui...

Bóng chiều chạng vạng bắt đầu đổ xuống thung lũng Khâu Vai trong thanh âm nhộn nhịp tiếng nói cười đi lại gọi nhau và cả tiếng lục lạc vó ngựa của phiên chợ lúc nào cũng nhộn nhịp đông vui nhất. Đó đây trong các lều quán bắt đầu xuất hiện những cặp tình nhân ngồi sát bên nhau vừa chụm đầu trò chuyện vừa nhắm thức ăn và…uống rượu. Rượu được rót tràn bát như tình cảm của người vùng cao lúc nào cũng lai láng không bến bờ. Họ uống cho ngày gặp lại sau một năm xa cách có thể đằng đẵng đầy nhớ nhung đến khi nào không thể uống và không nên uống nữa họ sẽ dắt tay nhau ra ngọn núi phía xa xa kia để tự tình thâu đêm đến sáng mới trở về với vợ chồng mình.

Những người già nhất xã Khâu Vai bây giờ cũng không ai biết chợ tình Khâu Vai có tự bao giờ. Chỉ biết rằng từ lúc còn để chỏm họ đã thấy có chợ tình rồi. Truyền thuyết bắt nguồn phiên chợ là câu chuyện tình của một người con trai H’Mông và một người con gái Giáy yêu nhau. Song tình yêu của họ đã gây ra ra hiềm khích giữa hai bộ tộc. Để tránh cuộc đối đầu đẫm máu họ buộc phải xa rời nhau. Tuy nhiên chàng trai và cô gái thề nguyền rằng dù không lấy được nhau và phải lập gia đình với người khác thì mỗi năm họ sẽ gặp nhau một lần vào đêm 26/3 tại chợ Khâu Vai bây giờ. Chợ tình Khâu Vai được hình thành từ đó mới đầu chỉ là nơi hẹn hò của những người đã lỡ dở tình duyên với nhau và là đêm chợ truyền thống của người dân tộc H’Mông nhưng sau đó được các dân tộc khác hưởng ứng. Đến bây giờ Khâu Vai đã trở thành phiên chợ hẹn hò tìm kiếm tình yêu của tất cả mọi người từ thanh niên cho đến người đã có gia đình.

Phiên chợ tình Khâu Vai càng về đêm càng trở nên sâu lắng chỉ có tiếng trò chuyện thì thầm và tiếng khèn tiếng hát réo rắt gọi bạn tình vang lên từ những ngọn núi đồi xa xa. Du khách dẫu một lần đến với chợ tình Khâu Vai hẳn sẽ không quên được những giây phút đầy thi vị này.

hotinhtam

Tục "kéo vợ" của người Mông

Tục “kéo vợ” hay còn gọi là cướp vợ cướp dâu là nét riêng độc đáo trong hôn nhân của người Mông. Nó chứa đựng các yếu tố nhân văn được xử lý linh hoạt trên cơ sở đoàn kết thương yêu.

Ở Hà Giang người Mông có dân số đông nhất với hơn 190.000 người phân bố chủ yếu ở các huyện vùng cao phía Bắc là Mèo Vạc Đồng Văn Yên Minh Quản Bạ và hai huyện phía Tây là Xín Mần và Hoàng Su Phì. Dân số đông sống tương đối tập trung nên người Mông ở Hà Giang vẫn giữ được những nét văn hoá truyền thống đặc sắc của mình.

Khi xuân về tết đến cũng là dịp để thanh niên nam nữ Mông có cơ hội gặp gỡ tìm hiểu nhau đó có thể là các phiên chợ cuối năm hội hè trong những ngày tết hay đơn giản chỉ là những buổi đi lấy củi địu nước chuẩn bị cho một năm mới... Khi đôi trai gái ưng ý và thề nguyền đi đến hôn nhân thì về báo cáo với bố mẹ và dòng họ. Nếu mọi chuyện suôn sẻ thì nhà trai sẽ tiến hành mời ông mối sang đánh tiếng dạm hỏi rồi tiến tới lễ ăn hỏi (hẹn cưới) và cuối cùng là lễ cưới ( đón dâu).

Đám cưới của người Mông thường được tổ chức linh đình vào ngày lành tháng tốt mà thường là vào mùa xuân vì người dân kiêng làm đám cưới vào những tháng có sấm sét. Và người ta cho rằng mùa xuân là mùa của vạn vật sinh sôi nảy nở mà con người không nằm ngoài vòng quay đó. Thế nhưng không phải câu chuyện tình yêu nào cũng có một cái kết có hậu mà không phải trải qua sóng gió.

Trong thực tế có rất nhiều đôi trai gái yêu nhau tha thiết nhưng lại không được một hoặc cả hai bên cha mẹ đồng ý (chủ yếu là cha mẹ người con gái). Khi cha mẹ không đồng ý mà trái gái khác tự tìm đến sống với nhau thì không những bị coi là bất hiếu mà cuộc hôn nhân còn không được cộng đồng chấp nhận.

Thế nên tục “kéo vợ” có thể được coi là một giải pháp khá hiệu quả cho những đôi trai gái yêu nhau tha thiết nhưng lại gặp phải trở ngại từ phía gia đình. Khi đó đôi trái gái sẽ bàn cách tiến tới hôn nhân bằng tục “kéo dâu” bằng cách nhờ cậy những ông chú bà thím bà cô ông cậu anh em bạn bè... làm nội ứng thống nhất kế hoạch “kéo dâu” hợp lý hoá cuộc hôn nhân.

Mọi chuyện được tính toán trong bí mật gia đình nhà gái không hề hay biết cô gái vẫn ngày ngày đi nương lấy củi địu nước như thường. Rồi một ngày như đã hẹn... chàng trai xuất hiện. Hai người đang tâm sự thì bạn bè của chàng trai xuất hiện và giúp chàng trai kéo cô gái về nhà mình. Cô gái dù biết trước mọi chuyện vẫn cảm thấy bất ngờ kêu toáng lên.

Không những thế cô gái phải giả vờ kêu cứu khóc lóc để mọi người nhà mình biết đến cứu. Người ta cho rằng người con gái bị kéo về làm vợ mà không khóc lóc kêu la thì đó là đồ con gái rẻ rúng và hư hỏng bị gia đình và làng xóm coi khinh. Khi người nhà gái mang gậy gộc đến cứu cô gái thì các bạn của chàng trai sẽ xông ra đỡ đòn (theo luật lệ của người Mông là đã đi “kéo vợ” thì nhà trai không được phép đánh lại nhà gái) để chàng trai mang cô gái về nhà.

Sau khi gia đình chàng trai mang gà ra làm lễ quét phép cô gái mới được đưa vào nhà. Người Mông quan niệm con gái đã bị người ta dùng gà trống làm lễ nhập nhà rồi thì có bỏ về bố mẹ đẻ cũng không thể chấp nhận được vì cô ta đã trở thành người của nhà khác khi chết cũng là ma nhà khác. Chính vì vậy khi biết con gái mình đã bị người ta kéo về làm vợ thì dù có không đồng ý có ấm ức thì đa phần nhà gái cũng đành đồng ý.

Theo thủ tục thông thường khi đi ăn hỏi hai bên có thể thỏa thuận về khoản lễ cưới nhưng nếu nhà trai dùng tục “kéo vợ” thì nhà gái sẽ ít khi thông cảm và thường phạt bằng cách đòi lễ cao hơn bình thường. Khi đã chấp nhận dùng tục “kéo vợ” nhà trai phải xác định ngay là sẽ bị nhà gái phạt. Và khi nhà gái đòi bao nhiêu thì phải trả bấy nhiêu để tránh sự chê cười của làng xóm. Chính vì lệ này mà không phải gia đình nào cũng có thể dùng tục “kéo vợ” cho con trai. Những gia đình muốn dùng tục “kéo vợ” thường phải tương đối khá giả mới có thể đáp ứng nhu cầu khi nhà gái phạt. Bởi có không ít gia đình phải mất vài ba năm mới có thể trả hết lệ phạt.

Tục “kéo vợ” còn có thể diễn ra bởi nhiều lý do như: Người con trai thích người con gái nhưng người con gái lại từ chối gia đình người con trai dùng quyền thế “cướp vợ” cho con trai... Nhưng những trường hợp này chỉ xảy ra trước đây dưới xã hội phong kiến.

Còn ngày nay cũng như nhiều dân tộc khác người Mông luôn trọng chế độ hôn nhân một vợ một chồng và quan niệm cái đẹp lứa đôi là khỏe mạnh đạo đức và chăm chỉ. Hôn nhân là kết quả của tình yêu tự nguyện các cuộc “kéo vợ” hiện chỉ là sự khẳng định cho tình yêu mãnh liệt khát vọng về một gia đình hạnh phúc của trai gái người Mông.

Nếu hiểu tục “kéo vợ” của người Mông ngày nay là khi người con trai thích một người con gái liền rủ bạn bè bắt cóc người đó về làm vợ là rất sai lầm nghiêng về khía cạnh bạo lực mà không thấy hết được tính nhân văn sâu sắc trong đó. Có thể nói người Mông có rất nhiều tục lệ với những ràng buộc khắt khe song bên đều chứa đựng các yếu tố nhân văn được xử lý linh hoạt trên cơ sở đoàn kết thương yêu. Nó chính là cốt lõi để giữ gìn sự gắn bó của cộng đồng và bảo lưu các giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc.

(Báo Hà Giang)