chọi gà xưa và nay.nguồn từ aquabird.com.vn

Chọi gà xưa và nay


Chuyện xưa...

Lần giở những sách báo cũ và bỏ công đi vào "thiên hạ" để nghe chuyện của “ngày xưa" chúng tôi ghi nhận một điều: Trước đây việc chọi gà (trong Nam gọi là đá gà) mang tính tiêu khiển lễ hội là chính chứ ít cay cú ăn thua hoặc máu me cờ bạc như sau này. Những tay chơi gà hầu hết là những người biết trọng danh dự nên việc chọn gà cũng rất khắt khe tỉ mỉ. Họ thường bỏ ra nhiều công sức để tìm cho được con gà dòng giống “nhà võ" thứ thiệt. Mái nào giao phối với trống nào để có giống gà chọi tốt đều được tính toán rất kỹ lưỡng. Có người còn lập cả "gia phả" họ gà để theo dõi. Người xưa thích nhất con gà hội đủ tính cách của một “kê tướng”.

 

http://i129.photobucket.com/albums/p234/dennys_bucket/15-2.jpg


Thông thường một con gà hay thân hình phải có các điểm cơ bản: mỏ càng ngắn càng tốt - độ cong ít; mào (mồng) cứng mào ổ mối mào cuốn (chót mào cuốn lại ẩn vào trong) mào hoa sung; mặt võ hầu (giống mặt khỉ) hoặc gốc tre mắt ếch vàng thau trắng; cổ phải tròn giống cổ kềnh kềnh càng tốt; mình dọc dài vai nhô hẹp; cánh khỏe có lông "thép"; đùi càng to càng tốt; “cán" (chân) nhỏ gân nổi rõ có vẩy đều; “song đao” (cựa) phải là hồng đao xích đao hắc đao bạch đao và độ cong ít là cựa “độc” - “siêu đao”; lông đuôi phải nhiều dài không quá cong đuôi “phụng vĩ” hoặc “nguyệt cung” thì tuyệt. Ngoài ra người xưa cực thích các loại gà “dị hình dị tánh” nào là tử mị (lúc ngủ nằm ngay đầu sãi cánh xuôi giò; hoặc lúc ngủ giò móc lên cây buông thõng mình như dơi) có con ngủ một mắt nhắm mắt mở; hoặc độc nhãn độc đao (một mắt một cựa). Theo họ những con gà có tính nết hình dáng như vậy không thuộc “linh kê" thì cũng “thần kê” hoặc “quái kê”. Loại gà này khỏi phải đá những con gà bình thường nhìn thấy đã run chân hoặc nghe tiếng gáy không thôi cũng “hồn vía lên mây”. Nếu hai "thần kê" hoặc “linh kê” giao chiến thì khó phân thắng bại có thể đá thâu đêm suốt sáng thậm chí... vừa ngủ vừa đá...(!?)

Một chuyện mà chúng tôi không thể ngờ nữa khi nghe một tay chơi thứ dữ trước năm 1975 nay đầu đã bạc trắng cũng vì chuyện gà qué. Ông ta bảo: “Gà cũng có cung mạng như người chứ có khác chi. Này nhé: Gà nhạn mạng kim gà ô mạng thủy gà tía mạng hỏa gà xám mạng mộc... Cứ theo đó mà tính ngày sinh tháng đẻ của con vật rồi định ngày giờ... “xung trận”. Thật là quá kỳ khu. Tuy nhiên sự kỳ khu này cũng chỉ có được ở những bậc mà trình độ chơi gà lên đến mức... “thượng thừa” (!).

Tuyển gà công phu bao nhiêu thì việc nuôi gà lại kỹ lưỡng bấy nhiêu. Từ nhỏ gà được nuôi chế độ đặc biệt về chuyện thả nhốt nơi ăn chốn nghỉ. Đến khi cậu choai cất tiếng gáy đầu đời biết làm dáng với mấy chị tơ cũng là lúc quyền tự do rong chơi của chú bị... hạn chế tối thiểu.

Song song với việc “xổ" (tập luyện) như “đi hơi” (tăng sức bền) “chạy lồng” (nhốt gần thấy nhau nhưng không đá được chỉ biết hăng tiết trêu tức nhau) chú choai còn được thoa rượu “vô nghệ” “dầm cán” (dấn chân vào chậu nước thuốc để trui rèn) “om gà” (xông hơi thuốc)... Trong thời gian huấn luyện gà được ăn chế độ đặc biệt. Thức ăn trong thời gian này đến hết “sự nghiệp” đấm đá của gà thường là thịt bò lươn nhái rắn... Còn thức ăn thường trực trong giỏ là lúa trộn với mật ong và trứng gà ta...

Chuyện chọn gà nuôi gà của người xưa đã công phu. Chuyện chọi gà thời trước cũng lắm “cầu kỳ”. Để chuẩn bị cho một trận đấu trước tiên phải “cáp gà": Xem xét so sánh số cân nặng độ tuổi độ dài cựa... Tiếp theo “cho nước” gà: Chuốt cựa cho thêm nhọn phun rượu phun nước dùng khăn lau... Một cây nhay chia làm 3 “khứa” tức 3 hồ (hiệp) đấu. Hết một hiệp mỗi bên ôm gà của mình ra vỗ hen lau vết thương...

Đã là chọi gà thì cũng thật khó tránh chuyện cá độ ăn thua. Tuy nhiên chuyện cá cược của người xưa cũng có nhưng chỉ mang tính tượng trưng lễ nghi trà rượu. Dù vậy đôi khi vì muốn được “tiếng thơm” với đồng môn làng xã họ tộc ... việc đá gà thời xưa cũng có gian lận. Những mánh khóe thường áp dụng để “chơi” đối thủ là: ngắt đít dế cào cào cho thuốc độc vào rồi lén thả cho gà đối thủ ăn...

Chuyện nay

Ngày nay ở miền Nam có hai hình thức đá gà: đá “đòn” và đá “cựa”. Đá đòn là đá theo cách truyền thống hiện tại rất ít phổ biến ở miền Nam. Tuy nhiên ở miền Trung - nhất là Quảng Ngãi và Bình Định - đá “đòn” vẫn được các tay chơi đất võ ưa chuộng nhất. Đá cựa là chiếc cựa xương của gà được “nối” (trồng) thêm cựa sắt dài từ 7 cm đến 10 cm. Khi xung trận chỉ tích tắc bằng vài cú là đã có một trong hai có khi cả hai gà cùng chết một lúc. Đá “cựa” được các tay chơi hiện đại thích bởi trận đấu được định đoạt tức khắc ít tốn thời gian dễ tránh công an... Một trận đá cựa từ việc “xem giò xem cẳng” “ra giá" đến chung độ thường chỉ diễn ra trong khoảng 15 đến 20 phút.

Trong vai những kẻ chuẩn bị gia nhập vào làng đá gà chúng tôi hầu như đã lang thang khắp TPHCM thậm chí còn đi Đồng Nai Bình Dương v.v... trong suốt mấy tuần liền... Qua đó chúng tôi được biết hiện tại “thị trường” gà đá có 3 loại: gà nòi gà đá cựa (dân chơi gà miền Trung gọi là gà kiến) và gà tre. Gà nòi thường cho đá “đòn” bởi rất “lì đòn” dai sức có thể đá cả ngày mà bất phân thắng bại. Gà kiến nhỏ hơn gà nòi có lông rực rỡ hơn thường để đá “cựa” bởi dễ nuôi - có thể nuôi số lượng lớn. Gà tre nhỏ con giống gà rừng khả năng bay cao đá có nét riêng. Hiện nay các tay chơi thường phối lai gà tre với gà rừng để cho ra giống gà “không chiến” (thường có “độc chiêu” bay lên đầu đối thủ để đá).

Có thể nói hiện nay nói đến đá gà là người ta nghĩ ngay đến đá cựa hay còn gọi là đá "bắt sát". Bởi vì đá cựa nên việc tuyển chọn chăm sóc huấn luyện gà cũng có rất nhiều thay đổi. Việc chọn gà nuôi gà không còn khắt khe kỹ lưỡng như trước mà nhiều nơi đã nuôi đại trà hàng loạt như nuôi gà công nghiệp. Bởi việc “đá một phát chết liền” thì đòi hỏi phải có nhiều gà cung cấp cho các tay chơi. Tuy nhiên nếu là “con nhà nòi” hoặc là “kê tướng” “thần kê” “linh kê” vẫn tốt hơn cả. Việc huấn luyện cũng vậy. Các tay chơi chú trọng nhiều đến sự lanh lẹ ma mãnh biết hạ gục đối thủ nhanh hơn là sự “lì đòn” hay “trường sức”.

Không như đá “đòn” - ăn hay thua phụ thuộc rất nhiều vào sự “hay” “dở” sự tinh quái của gà qua quá trình tập luyện. Trong khi đá cựa thì “điểm yếu” của đối thủ nằm ở “bộ đồ lòng” (phổi tim gan mật) của con gà. Bởi khi gà bị đâm trúng một trong những bộ phận đó đồng nghĩa với chết hoặc mất sức chống cự.

Và chọi gà... "trong một thế giới đã đổi thay" (!)

Nói đổi thay ở đây là nói về quan niệm cách nghĩ cách chọi gà không còn chú trọng đến yếu tố đẹp mắt tiêu khiển nghệ thuật như ngày xưa nữa. Hiện nay đi đến đâu cũng chỉ thấy đá cựa đá “bắt sát"... mà mục đích chính là cờ bạc và... né công an. Nhưng dù có đổi thay như thế nào thì trận đá gà vẫn không thể thiếu hai nhân vật trọng tâm là trọng tài và "biện". Trọng tài là người am hiểu luật chơi thường là một tay chơi kinh nghiệm được trong giới tín nhiệm có nhiệm vụ trong việc so sánh gà cựa hoặc "khai chiến" ("hô" để 2 bên buông tay thả gà) "phán xử" việc thắng thua... “Biện" có nhiệm vụ ghi chép những thông số và con gà như cân nặng độ dài cựa để từ đó làm cơ sở cho việc “chấp" như “chấp" tiền "chấp" trọng lượng “chấp" cựa (bằng cách "bịt" hoặc chỉ "trồng" một cựa tùy thỏa thuận)... Cả trọng tài và "biện" đều được ăn chia với "trường" hoặc chủ chứa ngoài ra được các tay cá độ thưởng "boa" thêm...


Điều gây cho chúng tôi một “ấn tượng khó quên" là khi nhìn thấy những chiếc cựa gà tự chế. Cựa sắt có hai loại: cựa tròn và cựa “dao". Cựa tròn dùng sắt tròn mài giũa rất nhọn có tác dụng đâm xuyên bất cứ đâu trên thân thể gà. Cựa "dao" giống như con dao nhỏ thường được các thợ rèn chuyên nghiệp tôi “lấy nước" bén ngọt có tác dụng “chém” “xẻ” thịt; nếu “ăn đòn" thì toác thịt; trúng nách cánh có thể gãy hoặc lìa cánh. Hiện tại cựa “dao" ít được các tay chơi ưa thích bởi tính... dã man của nó. Nhưng cựa tròn thì cũng đâu thua kém gì. Chỉ cần một cú đâm là có thể gây rách da sứt cánh thậm chí nếu trúng "tử huyệt" là... lìa đời ngay lập tức.



Chọi gà là một thú chơi tao nhã đã có từ xưa. Tiếc thay ngày nay chọi gà hầu như chỉ nhằm vào mục đích duy nhất là cờ bạc và cả cách chơi gà chọi gà cũng đã "biến tấu" đi rất nhiều.

Trộm nghĩ tại sao chúng ta không trở về với thú đá gà tao nhã ngày xưa lập trường chọi gà vào những dịp lễ hội ngày tết... để mọi người cùng thưởng thức?!

(ANTG)

 

CHAYITO VALDEZ - PELEA DE GALLOS