bài tham luận về hiện trạng đời sống văn học đồng bằng sông Cửu Long của Dzu

PhotobucketDzu và con gái

HTT VÀ CON GÁI ĐÊM TRƯỚC NGÀY CHIA TAY HOSAN TRỞ LẠI TOYOHASHI HỌC TẬP

 

 

VÙNG VĂN HÓA PHƯƠNG NAM LÀ CÁI NÔI CỦA MỘT NỀN VĂN HỌC ĐANG GỌI MÙA

Hồ Tĩnh Tâm

 

1.    Triển vọng của một nền văn học còn đang hứa hẹn với thời gian.

 

Vùng đất phương Nam như nhiều người nói là một vùng văn hóa mở rất trẻ rất phong phú tất nhiên trên nền tảng ấy không thể không nảy sinh một dòng chảy của văn chương đầy hứa hẹn vào một tương lai không xa mà hiện tại đã bắt đầu có những gặt hái làm nức lòng bạn đọc trong và ngoài nước.

 

Nhà thơ Hữu Thỉnh trong buổi Hội thảo về “Nông Nghiệp Nông thôn Nông dân” tổ chức tại An Giang đã thông báo rằng trong buổi tiếp xúc với các nhà văn Hàn Quốc Chủ tịch Hội nhà văn Hàn Quốc đã nói: “với việc dịch và xuất bản cuốn CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN nhà văn Nguyễn Ngọc Tư đã làm lu mờ tất cả các nhà văn Hàn Quốc đương đại”. Tước bỏ sự xã giao trong quan hệ giữa hai quốc gia chúng ta vẫn thấy rằng Nguyễn Ngọc Tư đang là người mở ra một trang mới cho diện mạo văn học đồng bằng sông Cửu Long. Và tôi tin rằng rồi đây trên nền văn hóa đầy bản lĩnh về tính cách của con người nơi đây Nam Bộ nhất định sẽ còn xuất hiện nhiều nhà văn xứng đáng với tầm văn hóa ấy.

 

Nói đến Nam Bộ chúng ta thường nói đến nền văn hóa miệt vườn văn hóa sông nước văn hóa của những ngã ba ngã bảy; nhưng nhiều người chưa tiếp cận sâu với nền văn hóa phương Nam đôi khi nghĩ rằng văn hóa miệt vườn là văn hóa bình dân văn hóa quê kiểng. Điều đó không sai nhưng điều đó lại không hề đúng ở góc độ nhìn nhận về đời sống ngôn ngữ đời sống văn chương của vùng đất này.

 

Tôi xin dẫn mấy câu ca dao để biện minh cho điều tôi vừa nói.

 

Đây là một dạng ngôn ngữ văn chương nam Bộ mà chúng  ta thấy rằng nó rất khó lẫn được vào đâu”

 

Bánh bò một vốn bốn lời

Anh ở nhà cứ việc ăn chơi

Để em buôn bán kiếm lời nuôi anh

 

Và đây là một bài ca dao khác mà sự thâm thúy được thể hiện rất đẹp trong ngôn ngữ hình tượng.

 

Ví dầu cá bống hai mang

Cá trê hai ngạnh tôm càng hai râu

Anh về bên ấy đã lâu

Để em vò võ canh thâu một mình.

 

Rất tiếc khi biên soạn giáo trình văn học dân gian bậc trung học phổ thông những người biên soạn đã chưa chú ý đúng mức trong việc tuyển chọn ca dao dân ca Nam Bộ để giới thiệu với học sinh cả nước. Tôi nói điều này để muốn khẳng định rằng trên nền tảng một nền văn hóa phong phú đa dạng rất trẻ rất mở nhờ vào sự giao lưu của nhiều nền văn hóa khác nhau nhất định sẽ phải xuất hiện một nền văn học tương xứng với tầm vóc văn hóa của nó. Mà sự thật Nam Bộ đã từng có một nền văn học đích thực Nam Bộ với những tên tuổi như Nguyễn Quang Sáng Trang Thế Hy Lê Văn Thảo Anh Đức Anh Động Nguyễn Bá Lê Chí…

 

Gần đây người ta bàn nhiều đến nền văn hóa đọc và có ý kiến cho rằng người Nam Bộ ít đọc sách văn. Tôi nghĩ nói như vậy là không công bằng vì sự thật không ở đâu lại có nhiều quán cà phê sách báo nhiều thư viện tư nhân như ở Nam Bộ. Ở đây tôi không có ý định thống kê vì điều này đã được nhà báo Vũ Thống Nhất đề cập đến trong một bài báo của anh đăng trên báo Sài Gòn giải phóng và trên trang web vannghesongcuulong. Tôi đồng ý người Nam Bộ có thói quen thích đọc báo hơn và hoạt động báo chí là một thế mạnh của Nam Bộ; nhưng không phải vì vậy mà người Nam Bộ không mê đọc sách văn. Giới bình dân Nam Bộ thích văn theo gu của họ và một dòng văn học hợp với thị hiếu ấy thật sự đã và đang cuồn cuộn chảy trong đời sống văn chương bình dân Nam Bộ.  Có ở đâu mà rất nhiều người dân ngày ngày vẫn thuê sách đều đặn về đọc khi rảnh rỗi như ở vùng đất phương Nam này. Chỉ cần tìm đến các nhà sách tư nhân chúng ta sẽ dễ dàng nhận ra điều đó. Và như vậy đóng góp của dòng chảy văn chương này không thể không được đề cập đến trong sự cống hiến của nó. Tuy nhiên vượt lên trên nền văn chương bình dân ấy đóng góp của các nhà văn đương đại ở cả vùng châu thổ rộng lớn này cũng không thể bị coi nhẹ như nhiều người vẫn thường chủ quan khi nhìn nhận và phát biểu.

 

Nam Bộ đâu phải chỉ có một nhà văn Nguyễn Ngọc Tư đại diện cho cả vùng đất. Nguyễn Ngọc Tư là hiện tượng vượt trội với sự bứt phá của một nội lực lớn một bản lĩnh lạnh lùng đến cắt cứa trong những nội dung chuyển tải đằng sau lớp vỏ ngôn ngữ văn chương của chị. Bản thân tôi vẫn thích đọc văn của Trịnh Bích Ngân Anh Đào Phạm Trung Khâu Nguyễn Thanh Lê Đình Bích Lê Đình Trường Trần Thôi Ngô Khắc Tài Vũ Hồng Nguyễn Đắc Danh Lập Em Diệp mai;.. thích đọc thơ của Thu Nguyệt Song Hảo Trịnh Bửu Hoài Hồ Thanh Điền Đinh Thị Thu Vân Trần Thái Hồng Lê Thanh My và gần đây là Huỳnh Thúy Kiều… Tôi nhận ra sự đa dạng trong giọng điệu văn chương của họ cho dù nhà văn Ngô Khắc Tài nhiều lần nói với tôi rằng các nhà văn Nam Bộ thích viết theo kiểu viết nhanh dẫn đến đích nhanh không thích sa vào miêu tả dẫn giải lòng vòng. Có thể điều mà nhà văn Ngô Khắc Tài nói cũng là một nét trong phong cách văn chương Nam Bộ. Nhưng theo tôi nói các nhà văn Nam Bộ không thích dùng thủ pháp miêu tả cũng không hẳn đúng hoàn toàn. Hãy đọc lại Anh Đức Nguyễn Quang Sáng Trang Thế Hy Lê Văn Thảo… sẽ thấy rất nhiều trang văn được miêu tả rất đẹp tình đất tình người Nam Bộ hiện lên rõ mồn một và đẹp đến kỳ lạ.

 

Bài viết này tôi không hề có ý định đề cập đến diện mạo văn học của cả một vùng đất rộng lớn ở phương Nam vì may mắn cho tôi Nam Bộ là vùng đất đầu tiên của cả nước từ lâu đã có một trang web văn học sừng sững với rất nhiều tác giả tác phẩm mà bạn đọc chỉ cần vào đó là có thể nhận diện được chân dung văn học của vùng đất này. gần đây Võ tấn Cường và nhiều tác giả khác ở phương Nam đã ít nhiều tạo ra được dư luận chú ý tới đời sống văn học phương Nam. Bản thân tôi tôi đánh giá cao những nghiên cứu và suy luận của Võ Tấn Cường bởi dầu sao Võ Tấn Cường cũng là một tác giả xông xáo trong việc tìm đọc tìm nghiên cứu và tìm cách phát ngôn cho đời sống văn chương Nam Bộ; còn nếu như có gì đó chưa ổn trong học thuật trong nhận định thì đó cũng là điều dễ hiểu không chỉ với giới nghiên cứu phê bình văn học mà cả với giới sáng tác văn học nói chung.

 

Nếu các bạn chịu khó vào vannghesongcuulong.org các bạn sẽ nhận thấy một gương mặt thơ trẻ của vùng đất cực Nam tổ quốc đang được rất nhiều người ưu ái đó là Huỳnh Thúy Kiều của Cà Mau. Và sau Huỳnh Thúy Kiều là Trần Thái Hồng của Vĩnh Long hai tác giả thơ nữ đang vượt trội hiện nay trong dư luận chung về văn chương Nam Bộ. Thiết nghĩ nếu chúng ta thật sự quan tâm đền văn học Nam Bộ chúng ta phải quan tâm tới những tác giả mà chúng ta thường gọi là tác giả trẻ do sự mới xuất hiện của họ. Huỳnh Thúy Kiều và Trần Thái Hồng là hai tác giả trẻ nhưng thơ của hai tác giả nữ này chắc chắn không trẻ như chúng ta nghĩ trái lại giọng điệu thơ của họ lại rất bản lĩnh; điều này thì phải đọc họ chúng ta mới cảm được điều đó.

 

2.    Từ hiện trang đời sống Văn học Vĩnh Long nghĩ về hiện trạng văn học đồng bằng sông Cửu Long.

 

Mấy năm nay tôi không có thời gian đi lại nhiều nên sự nhìn nhận đời sống văn học của vùng đất sẽ phiến diện nếu như tôi phát biểu về điều này. Tôi chỉ muốn nói đôi điều về hiện trạng đời sống văn học ở Vĩnh Long nơi tôi đang sống. Và từ những gì tôi biết tôi muốn nói rằng văn học Vĩnh Long đang có rất nhiều hứa hẹn nếu như được chăm lo tốt hơn nữa.

 

Trước hết là những hoạt động trên lĩnh vực văn học của Hội văn học nghệ thuật Vĩnh Long mà nổi trội nhất vẫn là sự quan tâm đầu tư cho từng tác giả tác phẩm bằng số tiền ít ỏi mà Hội được phân bổ từ ngân sách đầu tư sáng tác hàng năm của Ủy ban Liên hiệp Toàn quốc các Hội VHNT Việt Nam. Với số tiền ít ỏi đó Hội VHNT Vĩnh Long vẫn tổ chức được những Trại sáng tác tại chỗ những đợt đi thực tế sáng tác xuyên Việt những đợt tập trung sáng tác dài hạn tại Côn Đảo Phú Quốc; và nhiều tác giả hàng năm vẫn được đầu tư để xuất bản tác phẩm của mình. Hoạt động Ngày Thơ Việt Nam của Hội càng ngày càng được tổ chức tốt hơn chất lượng hơn không chỉ với hình thức trình diễn Thơ mà còn tiến hành cả Triễn lãm Thơ triển lãm sách. Ngoài ra từ nhiều năm nay Hội VHNT Vĩnh Long còn duy trì được sinh hoạt của một câu lạc bộ sáng tác trẻ với sự tập hợp của gần 60 thành viên. Điều đáng quý về hiện trạng đời sống văn học ở Vĩnh Long là hoạt động giới thiệu tác phẩm văn học hàng tháng của Thư viện Khoa học Tổng hợp Vĩnh Long. Tại đây thư viện Vĩnh Long không chỉ giới thiệu tác phẩm của các tác giả trong tỉnh mà còn giới thiệu rộng rải các tác phẩm văn học của các tác giả trong cả nước mà mỗi lần sinh hoạt không bao giờ dưới 100 người tham dự.

 

Từ trong hiện trạng đời sống văn học đó Vĩnh Long đã xuất hiện nhiều gương mặt sáng tác trẻ rất triển vọng đối với cả vùng đất như Thái Hồng An Phương Hà Ngọc trảng Bằng Lăng Nguyễn Linh An Thi Quế Minh... Nếu có điều kiện chăm lo tốt hơn cho việc ấn hành tác phẩm của họ tôi nghĩ rằng nhất định đội ngũ tác giả của vùng đất sẽ được bổ sung tốt hơn.

 

Tất nhiên nói tới đời sống văn học của vùng đất không thể không nói tới những khó khăn của vùng đất mà khó khăn thành căn bệnh vẫn là ngân sách để vực dậy đời sống văn học của cả vùng đất này. Vấn đề còn lại là sự nhìn nhận và đánh giá một cách thật khách quan sự đóng góp của nền văn học phương Nam trong dòng chảy chung của văn học cả nước.

 

Tôi xin được đứng từ góc độ hiện trạng đời sống văn học của Vĩnh Long để góp một phần suy nghĩ về hiện trạng đời sống văn học của khu vực đồng bằng châu thổ sông Cửu Long mà tôi nghĩ các Hội Văn học Nghệ thuật của khu vực này đều có những đặc điểm chung tương đối giống nhau.

 

Phân hội Văn học của Hội Văn học Nghệ thuật Vĩnh Long hiện nay có 59 hội viên trong đó chỉ có 3 hội viên công tác tại Hội hưởng biên chế tiền lương của Hội còn 56 hội viên khác là hội viên từ các nguồn bên ngoài. Phân bổ ngân sách hoạt động hàng năm cho phân hội văn học là 10 triệu đồng mà riêng khoản chi cho Ngày Thơ Việt Nam hàng năm đã hết 7 triệu đồng. Với 3 triệu đồng còn lại phân hội văn học sẽ làm được gì nếu như tự thân không tích cực vận động. Trong khi đó khi quyết định thành lập Câu lạc bộ sáng tác trẻ Hội Văn học Nghệ thuật Vĩnh Long lại giao CLB này cho phân hội văn học đảm trách và tự xoay xở bằng khoản ngân sách 3 triệu đồng còn lại. Để duy trì sinh hoạt hai tháng một lần Ban Chủ nhiệm CLB sáng tác trẻ chỉ có một giải pháp duy nhất là chạy tìm các mạnh thường quân bởi mỗi lần họp mặt chi phí thấp nhất cũng phải 1 triệu đến 1 5 triệu đồng tùy theo hình thức tổ chức họp mặt. Vậy nhưng nếu không nuôi dưỡng CLB này phân hội văn học sẽ rất khó tạo nguồn hội viên cho mình.

 

Từ thực tế này tôi muốn nói tới cơ chế đào tạo tác giả sáng tác văn học cho tỉnh nhà. Từ nhiều năm nay hầu như chỉ những người thật sự yêu thích sáng tác văn học mới tìm đến với Hội; và nếu chỉ dựa vào nguồn này Hội VHNT Vĩnh Long sẽ bỏ mất rất nhiều tài năng trẻ. Lấy ví dụ Hội nhà văn Việt Nam chiêu sinh khóa ba lớp bồi dưỡng sáng tác lý luận phê bình trong thời gian 9 tuần riêng khoản tiền học phí đã 1 5 triệu đồng. Nếu phân hội văn học chỉ cử một hội viên tham dự số tiền cần có ít nhất cũng phải 5 triệu đồng trong khi đó phân hội chỉ còn 3 triệu đồng cho toàn bộ hoạt động trong năm của mình. Như vậy nếu tước bỏ tất cả hoạt động khác thì phải 2 năm phân hội mới có tiền cử một hội viên đi học và phải 20 năm mới có 10 hội viên được học qua lớp bồi dưỡng về nghiệp vụ sáng tác lý luận phê bình văn học. Rõ ràng cơ chế phân bổ ngân sách như hiện nay đang hạn chế khả năng đào tạo nghiệp vụ cho các tác giả trẻ của các Hội VHNT là rất nặng nề.

 

Rất may là vài năm gần đây ngoài ngân sách của các địa phương cấp cho các Hội còn có nguồn kinh phí hỗ trợ sáng tác của Ủy ban Liên hiệp toàn quốc các Hội VHNT Việt Nam. Đối với Hội VHNT Vĩnh Long số tiền hỗ trợ ấy mỗi năm là 240 triệu nhờ vậy mà phân hội văn học Vĩnh Long mới có tiền đầu tư cho các tác giả mới có tiền mở Trại sáng tác và tổ chức các chuyến đi thực tế sáng tác cho hội viên. Trên thực tế phân hội văn học Vĩnh Long có 59 hội viên nhưng thực tế số hội viên thường xuyên có tác phẩm gởi về Hội chỉ chiếm khoảng gần 20% và trong số đó cũng chỉ khoảng phân nửa có tác phẩm xứng đáng được gọi là tác phẩm. Chúng tôi đánh giá như thế là cao và chúng tôi trân trọng số tác phẩm ít ỏi ấy tìm mọi cách để phổ biến đến bạn đọc chủ yếu thông qua tạp chí văn nghệ của tỉnh. Và cũng phải nói thẳng hiện trạng đời sống văn học của Vĩnh Long hiện nay mặc dù hàng năm để xét tác phẩm đầu tư in ấn chúng tôi vẫn lập Hội đồng xét duyệt đầu tư có phân loại ABC nhưng thực tế chất lượng tác phẩm không cao như những gì chúng tôi kỳ vọng tuy nhiên đầu tư thì vẫn cứ phải đầu tư để hy vọng vào những vụ mùa sắp tới.

 

Về quảng bá tác phẩm diễn đàn chính của văn học Vĩnh Long vẫn là tạp chí văn nghệ của Hội nhưng do hạn chế kinh phí mỗi kỳ tia ra của tạp chí cũng chỉ 300 số; như vậy thì việc quảng bá tác giả tác phẩm đến được đâu? Chúng ta thử hình dung ngân sách hoạt động của tạp chí văn nghệ Vĩnh Long hiện nay là 60 triệu đồng cho một năm vậy thì hội viên kỳ vọng được gì ở sự quảng bá của tạp chí?

 

Nghị quyết 23 về văn học nghệ thuật của Đảng đã ra đời được 10 tháng nhưng hành lang pháp lý về cơ chế cho các Hội VHNT địa phương có thể hoạt động tốt hơn rõ ràng vẫn chưa hề nhúc nhích nghĩa là hiện trạng cũ vẫn chưa hề thay đổi. Trong khi đó dư luận về việc duy trì hay xóa bỏ các Hội VHNT địa phương thì vẫn còn âm ỉ. Nếu không có mái nhà Hội VHNT địa phương các tác giả ở địa phương sẽ tập hợp ở đâu sẽ hy vọng vào sự giúp đỡ nào? Và cơ quan nào tổ chức nào sẽ định hướng sáng tác cho họ? Ai sẽ là người đứng ra chăm lo phát triển hội viên tạo nguồn cho Hội Nhà Văn Việt Nam?

 

Cần có một cơ chế pháp lý cho sự tồn tại của các Hội VHNT địa phương rõ ràng đang là một bức xúc lớn hiện nay- ngay cả khi mà NQ 23 của Đảng về văn học nghệ thuật đã ra đời.

 

Tuy nhiên dù khó khăn thế nào thì các Hội VHNT ở đồng bằng sông Cửu Long từ nhiều năm nay vẫn hoạt động vẫn tạo nguồn cho nền văn học nước nhà và những đóng góp đó không phải là nhỏ.

 

Bản thân tôi tin tưởng rằng ở một vùng đất có nền tảng văn hóa trẻ và mở như vùng văn hóa Nam Bộ nhất định sẽ hứa hẹn một nền văn học tương xứng với tầm vóc văn hóa của nó. Điều đó đã và đang được khẳng định và không có lý gì điều đó lại không được khẳng định!

 

HTT

Cao sang sin

Taiwan Folk Song 阿里山的姑娘

 

hotinhtam

gởi Bích Thủy

Chào buổi sáng Bích Thủy!

Chú Trần Thôi chỉ in riêng hai tập "Má tôi" và "Mưa bong bóng" thôi còn thì in chung với nhiều tác giả khác. Cháu có thể đến Hội VHNT mượn các số tạp chí mà đọc còn không thì vào google.com gõ chữ "nhà văn Trần Thôi" để tìm đọc- nhiều lắm đấy.

Cháu cứ đọc và ghi ra những cảm nhận để từ đó hình thành ý tưởng cho luận văn. Chú sẽ tiếp tục tìm kiếm tư liệu cho cháu.

Chúc Bích Thủy một ngày mới thiệt Vui!

Bích Thủy

Gửi chú!

Chào chú!
Dạ hôm nào chú có thời gian rảnh cháu lên xin chép.Sáng nay cháu có lên hội mượn một số tác phẩm của chú Thôi nhưng tập Mưa bóng mây thì không còn trong khi cháu có tập Má tôi thì lại còn.Thư viện lại không có mà có thì không cho mượn phải đọc tại chỗ sự đời đôi khi cũng lắm trớ trêu chú há!

hotinhtam

gởi Bích Thủy

Chào Bích Thủy!

Chú có hẳn một đề tài nghiên cứu khoa học về các tác giả văn học Vĩnh Long đương đại và việc xây dựng giáo trình giảng dạy về văn học địa phương Vĩnh Long. Chú làm đề tài này là để đáp ứng cho việc giảng dạy về văn học địa phương Vĩnh Long. Đề tài quá dài nên chú chưa post lên. Nếu cháu cần hôm nào lấy USB đến gặp chú để chép ra nhen!

Chúc Bích Thủy vui khỏe!

Bích Thủy

Gửi chú!

Dạ chào chú! Cháu đã đọc những bài đó rồi chú ơi.Cháu chép lại hết để khi sau này có đi dạy cháu tham khảo và truyền đạt lại cho học trò mình.Chú đừng cười cháu nha!

hotinhtam

gởi Bích Thủy

Chào Bích Thủy!

Trong vnweblogs.com của chú có rất nhiều bài viết dưới dạng nghiên cứu lý luận phê bình văn học tìm hiểu văn hóa văn nghệ dân gian... ở các chuyên mục:

Dạy Văn Học Văn
Bàn luận
Tri thức và Tri thức dân gian
...

Cháu cứ tìm đọc nhen!

Bích Thủy

Gửi chú!

Đọc bài viết của chú cháu có thêm nhiều vốn kiến thức cho khóa luận của mình đó chú!cũng như Quân nói rất đáng để đọc.

quan

tốt

Bài này rất đáng để đọc