Thoại Ngọc Hầu: Nguyễn văn Thoại - người có công mở đất phương Nam

Thoại Ngọc Hầu: Nguyễn văn Thoại

(1761-1829)


Thoại Ngọc Hầu là một danh tướng nổi danh của triều Nguyễn tên thật là Nguyễn Văn Thoại sinh ngày 25-11 năm Tân Tỵ (1761) tại huyện Diên Phước tỉnh Quảng Nam được phong tước ngọc hầu nên thường gọi là Thoại Ngọc Hầụ Ông mất ngày 6-6 năm Kỷ Sửu (1829). Sau khi trực tiếp xây dựng xong khu lăng miếu của chính mình và hai vị phu nhân ông cho qui tụ hài cốt những người có công đào kinh Vĩnh Tế khai hoang lập ấp về đây chôn chung trong lăng.

Lăng được bao bọc bằng một bức tường thành vách đúc dày dặn. Khu tịch rộng thênh thang với các bậc thang được xây bằng đá ong.



Lăng Thoại Ngọc Hầu


Đền thờ Thoại Ngọc Hầu.
Đền thờ Thoại Ngọc Hầu ở Đà Nẵng.


Cổng vào lăng có vòm cong hình bán nguyệt hai bên trụ có chạm khắc câu đối phía trong lăng là một khu đất bằng phẳng. Mộ Thoại Ngọc Hầu nằm chính giữa bên phải là mộ của bà chính thất Châu Thị Tế bên trái hơi lùi lại một chút là mộ bà thứ thất Trương Thị Kiệt. Bên phải khu mộ Thoại Ngọc Hầu và hai vị phu nhân là những ngôi mộ được xây thành một nhóm riêng biệt phần nhiều là hình bầu dục còn lại là hình voi phục hình trái đàọ Theo lời một vài bô lão trong làng thì đây là nơi cải táng những dân công đã chết trong khi theo Thoại Ngọc Hậu khai hoang lập ấp và đào kinh Vĩnh Tế.


Thoại Ngọc Hầu có công khai phá vùng biên giới hoang vu và xây dựng nhiều công trình có giá trị cao: hai kinh Vĩnh Tế và Thoại Hà. Lập các làng ở Thoại Sơn và hai bên bờ kinh Vĩnh Tế. Mở đường Châu Đốc đi núi Sam. Con kinh thứ nhất ăn thông từ Long Xuyên qua Rạch Giá được triều đình nhà Nguyễn đặt tên là Thoại Hà và núi bên cạnh kinh là núi Thoại Sơn (lấy tên của Nguyễn Văn Thoại). Con kinh thứ nhì quan trọng hơn nữa đó là con kinh chạy dài từ Châu Đốc đến Hà Tiên dọc theo biên giới Miên Việt. Kinh này được vua Minh Mạng đặt tên là Vĩnh Tế Hà và phần núi Sam bên cạnh kinh này được đặt tên là Vĩnh Tế Sơn (Vĩnh Tế là danh xưng của Nhất Phẩm phu nhân của Bảo Hộ Thoại).



Thoại Ngọc Hầu có nhiều công đối với triều đình nhà Nguyễn và nhất là có nhiều công ơn đối với người dân Miền Nam. Gốc người Quảng Nam theo Gia Long đánh Tây Sơn đi công cán bên Xiêm bên Miên và Lào giử nhiều chức vụ quan trọng như Chưởng Cơ Bắc Thành Trấn Thủ Lạng Sơn Trấn Thủ Định Tường Bảo Hộ Cao Miên Trấn Thủ Vĩnh Thanh Khâm Sai Thống Chế án thủ Châu Đốc v v. . . Nhưng công tác được người đời nhớ nhiều nhất là công việc khẩn hoang và đào kinh. Ông bảo : “Thần thụ mệnh vua siêng năng kính cẩn nhóm dân lập ấp tuỳ xem địa thế: một đường ngang song song ra đến trường giang một đường thẳng lên Sốc Vinh một đường ngay đến Lò Gò. Vổ về dân sự mở mang thôn ấp khai khẩn ruộng vườn tuy trong muôn phần chưa thoả mãn được một nhưng đem nay mà sánh xưa thì đã khác lạ lắm.”

 ảnh VN sưu tầm

Dzu

vài hình ảnh liên quan đến Thoại Ngọc Hầu

ảnh st trên mạng

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Tho%E1%BA%A1i_S%C6%A1n.jpg/800px-Tho%E1%BA%A1i_S%C6%A1n.jpg
Núi sập hay còn gọi Thoại Sơn

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/0/04/Thoaigiangn.jpg/799px-Thoaigiangn.jpg
Kinh Thoại Hà

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Kinh_V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF.jpg/800px-Kinh_V%C4%A9nh_T%E1%BA%BF.jpg
kinh Vĩnh Tế

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/6/6a/LangTNH.jpg/778px-LangTNH.jpg
Mộ Thoại Ngọc Hầu (giữa) mộ Châu Thị Tế (vợ chánh bên trái) mộ Trương Thị Miệt (vợ thứ bên phải).

hotinhtam

Thân Thế và sự nghiệp Thoại Ngọc hầu.4

Nhớ ơn

Thoại Ngọc Hầu và Châu Thị Tế được nhiều người dân ở An Giang cảm mến nhớ ơn.

Ở huyện Thoại Sơn ngoài đền thờ bia đá còn có khu du lịch mang tên Hồ Ông Thoại.

Tại chân núi Sam có một làng mang tên Vĩnh Tế. Hai tiếng Vĩnh Tế đời biểu lộ sự nhớ ơn của nhân dân đối với ông bà Bảo hộ Thoại...[13].

Nơi ấy còn có câu ca dao:

Đi ngang qua cảnh núi Sam
Thấy lăng ông lớn hai hàng lụy rơi.
Ông ngồi vì nước vì đời
Hy sinh tài sản không rời nước non.

Và:

Nước kênh Vĩnh Tế lờ đờ
Nhớ ông Bảo Hộ dựng cờ chiêu an.[14].

Tên Thoại Ngọc Hầu được dùng để đặt tên cho một đường phố lớn một trường trung học chuyên tại tỉnh An Giang. Ở phường Phú Thạnh Quận Tân phú TP.HCM cũng có một con đường mang tên ông.

Tên bà cũng được chọn để đặt tên cho một con đường tại TP. Long Xuyên (An Giang).

Và lăng mộ của Thoại Ngọc hầu và hai vị phu nhân do đích thân ông coi sóc việc xây dựng nằm đối diện với Miếu Bà Chúa Xứ và rất gần chùa Tây An. Cả khu vực này được nhà nước Việt Nam xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia và được xem là một trong những địa điểm du lịch - hành hương lớn trong cả nước

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Tho%E1%BA%A1i_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A7u_t%E1%BA%A1i_N%C3%BAi_S%E1%BA%ADp.jpg/200px-T%C6%B0%E1%BB%A3ng_Tho%E1%BA%A1i_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A7u_t%E1%BA%A1i_N%C3%BAi_S%E1%BA%ADp.jpg
Tượng Thoại Ngọc Hầu cao hơn 10m tại Hồ Ông Thoại.

hotinhtam

Thân Thế và sự nghiệp Thoại Ngọc hầu.3

Chánh thất

Châu Thị Tế (1766-1826) hay Châu Thị Vĩnh Tế vợ chính (chánh thất) của danh tướng nhà Nguyễn Nguyễn Văn Thoại.

Bà có tiếng là người vợ hiền đức tận tụy đảm đang đã góp phần không nhỏ trong sự nghiệp của chồng

Tiểu sử

Châu Thị Tế con ông Châu Huy (có sách chép là Châu Vĩnh Huy)[6] và Đỗ Thị Toán sinh ngày Mùi tháng 4 năm Bính Tuất (1766)[7] tại cù lao Dài (cù lao Năm Thôn) thuộc xã Qưới Thiện huyện Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long.

Và mặc dầu có lời đồn đãi bà là người Khmer nhưng trong nhiều sách trong đó có sách của học giả Nguyễn Văn Hầu là một công trình biên soạn dày công và khá đầy đủ về Thoại Ngọc Hầu (ông Hầu có đi đến cù lao Dài vào ngày 11 tháng 12 năm 1970 nơi vẫn còn dòng tộc bà Châu Thị Tế sinh sống) và ngay cả web chính thức của tỉnh Vĩnh Long cũng không nói đến chi tiết này. [8].

Bà mất vào giờ Ngọ ngày rằm tháng Mười năm Bính Tuất (1826). Miếu mộ vợ chồng bà được gọi là Sơn lăng hiện ở chân núi Sam được liệt vào hạng Di tích Lịch sử cấp quốc gia vào ngày 4 tháng 12 năm 1997. Và cùng với Chùa Tây An Miếu Bà Chúa Xứ Phước Điền Tự ; tất cả trở thành trọng điểm du lịch hành hương của tỉnh và của cả nước.

Sau khi mất bà được phong Nhàn Tĩnh phu nhân.

Hiền phụ

Thoại Ngọc Hầu (1761-1829) quê quán ở Diên Phước Quảng Nam. Thời chúa Nguyễn ông theo cha mẹ di cư vào Nam sinh sống ở cù lao Dài Vĩnh Long nên gặp bà Châu Thị Tế ở đây. Ông Thoại cưới bà năm nào không rõ nhưng chắc hai bên có đính ước. Và khi ông Thoại về đảm nhận chức trấn thủ trấn Vĩnh Thanh thì việc hôn phối đã trải qua lâu rồi. Bà sống với Nguyễn Văn Thoại sinh được 2 người con trai người con cả tên Nguyễn Văn Lâm.

Trong bia Phụng đặc tứ danh Vĩnh Tế Sơn bia ký (nghĩa: Bia chép núi Vĩnh Tế do vua đặc biệt ban tên) gọi tắt là bia Vĩnh Tế Sơn có đoạn do chồng bà tức Thoại Ngọc Hầu đã dành cho vợ những lời lẽ tốt đẹp như sau:

"...Năm trước đây thần phụng mạng xem sóc việc đào kênh Đông Xuyên vua đã lấy danh tước thần nêu lên bên bờ kênh núi Sập mà đặt tên núi Thoại (tức Thoại Sơn). Đến nay hoàng ân lại xét đến lòng thần cho là biết tề gia hợp hòa khí lại hạ cố đến vợ thần là Châu Thị Tế[9] rằng có đức dày trong đường lễ giáo bên trong biết giúp đở chồng một lòng trung thành bền chặt[10] có chút công lao nên xuống lệnh ban cho tên núi Sam là Vĩnh Tế Sơn..."

Tú tài Trần Hữu Thường dịch thơ:

...Họ Châu tên Tế vợ tôi[11]
Noi bà Thái Dĩ[12] ỷ ôi khuyên chồng.
Thờ trên siêng gắng một lòng
Cũng nhờ chút giúp sửa xong nghĩa đời.
Bề trên dùng núi sánh người
Sửa tên Vĩnh Tế ngàn ngày để vinh.
Người nhớ núi ấy nêu danh
Tóc trâm móc gội thêm xinh khôn dò.
Núi nhờ người đặt hiệu cho
Cỏ cây thêm sắc ơn vua thắm nhuần...

hotinhtam

Thân Thế và sự nghiệp Thoại Ngọc hầu.2

Công khai phá

Ở chức vụ trấn thủ Vĩnh Thanh ông đã có công lớn trong việc khẩn hoang lập ấp đào kinh đắp đường phát triển và bảo vệ vùng đất Tây Nam. Các công trình lớn của ông để lại cho đời sau là:

* Đào kênh Thoại Hà dài hơn 30 km ở núi Sập (Thoại Sơn) vào năm 1818 với khoảng 1.500 nhân công. Vua Gia Long đã cho phép lấy tên ông để đặt cho tên núi tên kênh.

* Đào kênh Vĩnh Tế dài theo biên giới Tây Nam nối liền Châu Đốc - Hà Tiên nối lưu thông sông Châu Đốc ra vịnh Thái Lan dài hơn 90 km huy động đến 80.000 nhân công thực hiện từ năm 1819 - 1824. Con kênh được đặt tên theo tên vợ chính của ông phu nhân Châu Thị Tế.

* Đắp lộ Núi Sam - Châu Đốc dài 5 cây số trong năm 1826 - 1827 huy động gần 4.500 nhân công. Đoạn nằm trong nội ô thị xã Châu Đốc. Hiện nay con đường vẫn còn mang tên Ông.

* Năm 1823 ông cho lập 5 làng trên bờ kênh Vĩnh Tế: Vĩnh Ngươn Vĩnh Tế Vĩnh Điều Vĩnh Gia Vĩnh Thông.[3]

Những công trình trên được xem là cơ sở để người Việt đặt chủ quyền lâu dài trên vùng đất mới này. Ngoài những sắc phong của triều đình nhà Nguyễn và các văn bia Thoại Sơn Vĩnh Tế Sơn còn có bia "Châu Đốc Tân Lộ Kiều Lương" dựng tại núi Sam năm 1828 nhằm kỷ niệm ngày hoàn thành con lộ Châu Đốc - Núi Sam ngày nay không còn nữa nhưng văn bia văn còn ghi trong sử sách.

Về đời tư ông đã cưới bà Châu Thị Tế người cùng làng ở cù lao Dài sinh được người con trai tên Nguyễn Văn Lâm. Ông còn có một bà vợ thứ tên là Trương Thị Miệt (? - 1821) cũng sanh một con trai tên Nguyễn Văn Minh ngoài ra ông còn có người con gái nuôi tên (thị) Nghĩa.

Thoại Ngọc Hầu mất vào ngày 6 tháng 6 năm Kỷ Sửu (1829) lúc đang tại chức thọ 68 tuổi.

Theo bảng tóm lược của Nguyễn Văn Hầu trong 52 năm công vụ Thoại Ngọc Hầu đã 7 lần sang Xiêm 2 lượt sang Lào và 11 năm giữ trọng trách bảo hộ Cao Miên.[4]

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/L%C4%83ng_Tho%E1%BA%A1i_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A7u.jpg/250px-L%C4%83ng_Tho%E1%BA%A1i_Ng%E1%BB%8Dc_H%E1%BA%A7u.jpg
Khu lăng Thoại Ngọc Hầu.

Sách Đại Nam chánh biên liệt truyện tờ 12b cho biết sau khi Bảo Hộ Thoại mất rồi có một viên chức tên Võ Du ở Tào Hình Bộ đứng ra tố cáo ông đã nhũng nhiễu của dân nhiều khoản. Vua Minh Mạng giao việc nầy cho bộ Hình tra xét. Sau khi triều đình nghị án ông bị truy giáng chức tước xuống hàm ngũ phẩm con ông tên Nguyễn Văn Tâm bị lột ấm hàm; tất cả điền sản để lại đều bị tịch thu phát mãi. Về sau người ta không biết Tâm đi đâu và làm gì riêng Nguyễn Văn Minh con dòng thứ cam phận sống cảnh dân dã nghèo nàn.

Còn người nghĩa tế (con rể) tên Võ Vĩnh Lộc cưới con gái nuôi của ông tên (thị) Nghĩa sau theo Lê Văn Khôi chống lại triều đình. Khi cuộc nổi dậy bị phá tan vợ chồng Lộc đều bị bắt bị giết. Nhà vua chỉ dụ cho Bộ Hình điều tra mối quan hệ giữa Lộc và ông...

Thời gian sau mọi việc được phơi bày phạm tội tố cáo gian Du bị cách chức lãnh án lưu đày đi Cam Lộ. Về phần ông cũng không dính liếu gì với con rể trong vụ biến loạn tại thành Phiên An của họ Lê. Nhưng chẳng hiểu sao nhà vua chẳng giải oan phục hồi phẩm tước cho Bảo Hộ Thoại và quyền lợi cho con cháu ông...

Mãi đến ngày 25 tháng 7 năm Giáp Tý (1924) vua Khải Định mới xét và chính thức truy phong ông Thoại là Đoan Tức Dực Bảo Trung Hưng Tôn Thần.

Tính đến ngày ấy nỗi oan mà anh linh Thoại Ngọc Hầu và con cháu ông gánh chịu đã hơn 90 năm …[5]

hotinhtam

Thân Thế và sự nghiệp Thoại Ngọc hầu.1

Thoại Ngọc Hầu sinh ngày 25 tháng 11 năm Tân Tỵ (1761) niên hiệu Cảnh Hưng thứ 22 tại huyện Diên Phước tỉnh Quảng Nam.

Cha ông là Nguyễn Văn Lương và mẹ là bà Nguyễn Thị Tuyết.

[sửa] Vào Nam

Thời ông sống nước Việt đã xảy ra chiến tranh giữa Trịnh với Nguyễn tiếp theo là phong trào Tây Sơn. Vì vậy ông đã cùng gia đình thân thuộc chạy vào Nam cuối cùng định cư ở làng Thới Bình nơi cù lao Dài trên sông Cổ Chiên thuộc địa phận huyện Vũng Liêm Vĩnh Long[2]

[sửa] Võ công

Năm 1777 khi được 16 tuổi Thoại Ngọc Hầu đến xin đầu quân tại Ba Giồng (Định Tường). Năm 1778 ông có mặt trong trận chiến đấu chiếm lại thành Gia Định. Năm 1782 Tây Sơn đại phá Nguyễn Phúc Ánh ở cửa Cần Giờ diệt chỉ huy Pháp Manael ông và chúa Nguyễn phải bỏ chạy. Năm 1784 đến năm 1785 ông theo Nguyễn Phúc Ánh sang Xiêm 2 lần để cầu viện.

Từ năm 1787 đến năm 1789 Thoại Ngọc Hầu có công trong việc thu lại thành Gia Định nên được phong chức Cai cơ. Năm 1791 ông được cử là Trấn thủ hải khẩu Tắc Khái (tức cửa Lấp thuộc Bà Rịa). Năm 1792 ông lại sang Xiêm trên đường về đã đánh tan bọn cướp biển Bồ Đà (Giavanays). Liên tục các năm 1796 1797 1799 ông đều được Nguyễn Phúc Ánh cử sang Xiêm công cán. Năm 1800 Thoại Ngọc Hầu được phong Khâm sai Thượng đạo Bình Tây tướng quân phối hợp với Lào đánh quân Tây Sơn ở Nghệ An. Nhưng đến năm 1801 ông bị giáng cấp xuống chức Cai đội quản suất Thanh Châu đạo vì tự ý bỏ về Nam mà không đợi lệnh trên.

Năm 1802 chúa Nguyễn thống nhất Nam - Bắc. Trong dịp tặng thưởng các bề tôi có công Thoại Ngọc Hầu cũng chỉ được phong Khâm sai Thống binh cai cơ. Ông lại ra Bắc tham gia thu phục Bắc Thành rồi được cử chức Trấn thủ Bắc Thành. Ít lâu sau ông được lệnh làm Trấn thủ Lạng Sơn rồi lại trở về Nam nhận chức Trấn thủ Định Tường vào năm 1808. Năm 1812 ông sang Cao Miên đón Nặc Chân về Gia Định năm 1813 hộ tống Nặc Chân về nước và ở lại nhận nhiệm vụ bảo hộ Cao Miên. Ở đó được 3 năm ông được triệu về nước để nhận chức trấn thủ Vĩnh Thanh.

[sửa] Công khai phá

hotinhtam

chào chị hongngocdhbk

Dzu chào chị hongngoc!

Dzu vừa ở đám ma nhà hàng xom về cách dây 30 phút. Ông giẩ đi sinh năm 1923 là cha của người bạn cùng hẻm phố. Thật lòng em tính không qua đâu vì đêm qua đã ngồi đám từ chiều tới quá nửa đêm mà sáng mai đã phải theo đoàn làm film đi cù lao Dài(cù lao Qưới Thiện Vũng Liêm Vĩnh Long) đi làm phim về cụ Thoại Ngọc Hàu nhưng gia chủ qua mời ba lần từ chối sao đang. Chị hiểu em chứ chị hongngoc.

Khuya rồi mà em còn phải viết bài để mai làm film em không thể viết dài chỉ hy vọng thỉnh thoảng chị vào đây động viên thằng em sáng tác đều tay.

Kính chúc chị vui khỏe và sống thật yêu đời!

http://www.skydoor.net/Download?mode=photo&id=8336

hongngocdhbk

Chi chao em Ho Tinh Tam!

Chi chao em Ho Tinh Tam!Toi nay chi vao tham em duoc doc tu lieu quy bau Thoại Ngọc Hầu là một danh tướng nổi danh của triều Nguyễn that dang cho chung ta tu hao ve lich su of nuoc nha ve vang duoi trieu dai Nguyen
Chi chuc em mot buoi toi ngu ngon
Chi HNDHBK