ma xó- hotinhtam viết tặng hang.ha



Đang nghiên cứu văn hóa dân gian thì Dzu lại kết được với hang.h.
Hy vọng là tình bạn sẽ giúp Dzu có  thêm nhiều tư liệu quý.





vì hang.h cũng có vẻ say mê lĩnh vực văn hóa dân gian


MA XÓ

 

Mùa đông năm 1967 trời lạnh kinh khủng. Vòm trời xám ngắt màu chì lúc nào cũng sà thấp xuống sùm sụp. Gió bấc thổi hun hút trên các triền đồi hắt hiu màu lau xám. Có rả héo úa bầm bầm một màu nâu đỏ. Nước ruộng dưới chân các triền đồi gần như bị đông cứng lại; lạnh tới mức cá chết nổi trắng bụng.

 

Bấy giờ con trâu là đầu cơ nghiệp là sức kéo cày kéo bừa chủ lực của hợp tác xã. Có lệnh từ trung ương mọi gia đình nuôi trâu đều phải dùng bao bố may áo cho trâu che chắn chuồng trại cho trâu bảo vệ trâu bằng tất cả khả năng của mình. Ấy vậy mà lâu lâu ở nơi này nơi khác trâu vẫn cứ lăn đùng ra chết vì bị cước chân. Là học sinh thành phố sơ tán lên vùng đồi núi miền bán sơn địa tôi có biết thế nào là cước chân chỉ nghe nói trâu ra đồi ăn cỏ bị lạnh làm sưng tấy bốn bàn chân mà chết. Trâu chết vì cước chân thì không sao cả nên người ta đem ra xả thịt bán cho mỗi người mỗi ít chia nhau mà ăn.

 

Hôm ấy anh Sở cùng học lớp bảy với tôi nhưng lớn hơn tôi gần mười tuổi gọi tôi lên nhà đồ một chõ xôi lớn đãi tôi ăn với thịt trâu xào khế. Hai anh em ngồi ăn bên đống củi gộc đốt cháy phừng phừng giữa nhà. Bà mẹ già lụm cụm thì quấn tấm chăn dạ Nam Định ngồi thu lu trên cái giường phía dưới có một chậu thau sắt đựng đầy than hồng.

 

- Ăn đi! Mẹ không nhai thịt trâu được chỉ ăn xôi chấm muối vừng được thôi. Mẹ còn răng đâu.

 

Mẹ anh Sở lúc đó hình như chưa tới tám mươi nhưng hai mắt lòa câm; là con một ở nhà nuôi mẹ vì thế mà anh Sở không phải đi nghĩa vụ quân sự anh trở thành người con trai quý hiếm ở trong làng tha hồ mà lựa chọn cô này cô nọ bởi làng Thạch Bình thừa mứa đàn bà con gái tới xốn con mắt. Thế nhưng anh Sở lại chỉ yêu mỗi chị Én người Mường học cùng lớp với tôi và anh Sở. Nhà chị ở bản Quèn phía chân đồi bên kia cánh đồng cách xa chừng bảy cây số. Chị Én với anh Sở xấp xỉ tuổi với nhau thế nhưng chị ấy đẹp bao nhiêu thì anh Sở lại xấu bấy nhiêu. Anh Sở tạng người xương xẩu cao lớn lộc ngộc mắt nhìn cứ gườm gườm như mắt chó sói giọng nói ồ ề nghe tiếng được tiếng mất; đã thế lại còn hay nói nhát gừng. Bông hoa lài làm sao đem cắm bãi cứt trâu cơ chứ. Thằng Luận vẫn hay nói với tôi về điều đó. Nhưng tôi thì tôi thích và quý anh Sở lắm. Cả làng Thạch Bình đố ai làm ná cao su đẹp như anh đố ai vung rìu đốn cây đẹp như anh đố ai bắn nỏ bách phát bách trúng như anh; và… đố ai có cùng lúc hai con trâu kéo gỗ lực lưỡng như trâu nhà anh. Thế nhưng hai con mắt cứ lồi ra trồ trộ như hai con ốc nhồi thế kia làm sao mà chị Én yêu cho được.

 

Hôm ấy anh Sở gọi tôi đến ăn xôi rồi tặng tôi một cái ná cao su bằng gỗ lim đen bóng tôi thích đến mê hồn. Thích hơn nữa là được anh rủ ra nơi kéo che mật thức canh chảo mật cùng với anh và ông Ấn.

 

À cuối mùa đông cũng là mùa kéo che ép nước mía để nấu mật. Cả làng Thạch Bình lúc đó vào vụ thu hoạch mía vào mùa kéo che nấu mật xóm làng đi tới đâu cũng thơm lừng mùi mật chín. Ban ngày người ta đốn mía vác về dùng trâu kéo trục che bằng gỗ ép cho mía chảy nước ban đêm thì nổi lửa nấu mật trong những cái chảo lớn. Canh mật chính là canh lửa cả đêm sao cho ngọn lửa vừa đủ để mật sôi liu riu tới chín thành mật. Một người dễ ngủ quên vì trời lạnh nên người ta thường rủ nhau vài người cùng thức. Ngồi không dễ buồn chân buồn tay thành ra những người canh mật hay bày trò làm món gì đó để ăn về khuya. Đơn giản nhất là nướng vài củ sắn vài củ khoai hay thả một chùm củ gừng vào chảo mật. Nhưng vùng đồi nhà nào cũng nuôi gà cả đàn nên người ta thường đồ xôi sẵn ở nhà rồi đem gà ra lò nấu mật giết thịt mà nướng.

 

Trong cái đêm mùa đông hun hút gió bấc lạnh lùng ấy ông Ấn đã kể cho tôi nghe về ma xó. Chỉ có người Mường mới có tục nuôi ma xó trong nhà.

 

Muốn nuôi ma xó phải kiếm cho được xác một cô gái còn trinh còn chưa vấy đục bụi trần; thế nên nhà nào có con gái chết khi còn trinh là thiêng lắm là thế nào người ta cũng nuôi làm ma xó. Tức là ngay sau khi cô gái ấy băng hà người ta liền quấn xác lại đặt giữa nhà làm lễ cúng rồi vào rừng đốn một cây trám trắng lớn đem về làm quan tài. Quan tài làm bằng cách cưa cây trám ra một khúc vừa đủ xẻ làm đôi rồi dùng rìu móc ruột sao cho đặt vừa xác chết vào trong đó rồi đậy hai miếng khúc cây trám lại với nhau rồi dùng nhựa trám hàn kín thật chặt. Sau đó người ta dựng cái quan tài bằng cây trám ấy vào xó nhà. Vậy là xong. Vậy là có ma xó canh nhà giữ của.

 

Khi anh Sở ra ngoài đi đái ông Ân nói với tôi.

 

- Nhà con Én học cùng lớp với mày thời ông nó còn làm chủ phường săn bản Quèn cũng nuôi ma xó đấy. Bây giờ chắc vẫn còn.

 

Nhìn cách ông Ấn nói nghe giọng ông Ấn nói tôi biết đây là chuyện hệ trọng nên đâu có dám thuật lại cho anh Sở hay. Chỉ biết từ sau đêm ấy khi trời ấm hơn được đi học trở lại nhìn thấy chị Én là tôi cứ nghĩ lung tung về mà xó. Con ma xó nhà chị Én chắc chắn là người nhà của chị. Nếu theo người Kinh con ma xó ấy nhất định phải là bà cô hay bà dì của chị Én; và… hẳn cũng phải trắng đẹp như chị Én. Tự nhiên tôi thấy rờn rợn không còn dám nhìn thẳng vào mắt chị Én nữa.

 

Dzu- htt


chúng ta sẽ đi dọc hành trình khám phá vẻ đẹp của đất nước nhen



Hằng và bài hát Từ trên đỉnh núi.wmv


và ca khúc Bài ca trên núi

hotinhtam

gởi baomuahe

Chào baomuahe!

Cháu hứa là chú yên tâm rồi. Hồi còn là sinh viên chú cũng từng đi sưu tầm văn học dân gian cả tháng trời dọc theo bờ sông Kinh Ta ở Nam Bộ đấy. Kinh nghiệm của chú là phải đeo dính mấy ông già bà già. Người già thì mình cần phải biết cách gợi chuyển họ thấy thích thấy hứng họ mới kể. Khi họ đã kể thì họ sẽ kể rất nhiều phải chịu khó mà nghe chịu khó mà ghi chép.

Giáo sư Trần Quốc Vượng có dạy chú rằng:

PHẢI GIẢ VỜ NGU MỚI KHÔN ĐƯỢC.

Ai nói gì mình cũng nhảy vào họng người ta biết rồi biết rồi người ta sẽ không thèm kể cho mà nghe đâu.

Chúc cháu ôn thi thật tốt nhen!

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2oipQNHsI/AAAAAAAABjM/bWEzKyA9BqY/be3.jpg

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2oiimp2QI/AAAAAAAABjQ/cKHWuQ3rWoA/be4.jpg

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2oivt58dI/AAAAAAAABjU/g2jYSS3cFtA/be5.jpg

http://lh6.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2oi3Jl5HI/AAAAAAAABjY/_L2Du1ng1Oc/be6.jpg

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2ovtxxlbI/AAAAAAAABjc/s2zaPZ3Pe3Y/DSCF2587.jpg

Baomuahe

Chao Dzu

Baomuahe đã đọc nhưng lời chỉ bảo và dặn dò của chú. Cháu đang thi nên khong có nhiều thời gian rãnh nhất định hè này về quê cháu sẽ cố gắng để làm được điều gì đó như lời chú bảo. Cảm ơn chú rất nhiều... Chúc chú sức khỏe

hotinhtam

gởi baomuahe

Điều cuối cùng cho entry này mà chú muốn nói là vầy nè!
Sau mỗi chuyến sưu tầm Bão hãy dọn mình cho thật sảng khoái rồi ngồi vào bàn viết ra thành bài vừa lưu trữ làm tài liệu vừa gởi cho các báo để kiếm tiền bù đắp chi phí cho chuyến đi.
Đây là một địa chỉ mà bão cần ưu tiên :

TẠP CHÍ VĂN NGHỆ XỨ THANH
LIÊN HIỆP CÁC HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT THANH HÓA
25 CỬA TẢ - THÀNH PHỐ THANH HÓA

http://lh4.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jc2fniZI/AAAAAAAABhU/bkYKQ7c5oSw/DSCN0391.jpg

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jcdIyZhI/AAAAAAAABhQ/WnTwiZkM9WU/DSCN0382.jpg

http://lh3.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jcKQJ1cI/AAAAAAAABhM/ccI2Ok35iOk/DSCN0380.jpg

hotinhtam

gởi baomuahe

Còn chuyện này nè Bão ơi!
Còn kho tàng văn hóa dân gian đồ sộ của dân tộc Mường nữa. Bão nên trang bị phương tiện để ghi lại các làn điệu dân ca Mường. Ghi chú rõ bài dân ca đó tên gì họ tên địa chỉ người hát nơi hát. Ghi càng kĩ càng tốt. Đừng sợ trùng lặp vì mỗi người sẽ có cách hát khác nhau. Kinh nghiệm là phải ghi rõ lời bài dân ca ấy vì khi mở máy ra chép lời sẽ rất khó và nhiều chữ nghe không rõ. Nó sẽ là tư liệu để bảo vệ luận án thạc sĩ và tiến sĩ sau này đấy. Thời bây giờ ghi âm còn phải ghi hình. Nếu quay video được càng tốt. Cứ sau mỗi lần đi sưu tầm về nhà đổ ngay vào máy tính rồi tiến hành phân loại sắp đặt để sau này dễ tìm kiếm và tra cứu.
Bảo vệ giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật chất là cực kì quan trọng chẳng những đối với quốc gia dân tộc mà còn cho chính bản thân mình.
Chịu khó nhen Bão!

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jq8j0-LI/AAAAAAAABhg/9SjOirvRmVc/DSCN0403.jpg

http://lh4.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jq2KbKxI/AAAAAAAABhc/bEfZ_HZ_y_M/DSCN0402.jpg

http://lh6.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jc6TtUVI/AAAAAAAABhY/DKk0uf3azRg/DSCN0393.jpg

hotinhtam

gởi baomuahe

Chào cơn bão ánh trăng huyền diệu mùa hè!

Thanh Hóa là vùng đất có nhiều dấu ấn lịch sử nhiều thắng cảnh và di tích văn hóa nổi tiếng nhiều huyền thoại và truyền thuyết. Bão nhớ ghi chép và ghi hình để giữ làm tư liệu sau này thế nào cũng cần tới nó. Vì vậy phải chịu khó mà đi mà nhìn mà hỏi. Nhớ là chỉ hỏi và ghi chép thật cẩn thận chứ đừng khoe kiến thức nhà trường ra đấy. Dân gian mới là người thầy vĩ đại mình chỉ là đứa học trò thôi đừng nói gì ngoài hỏi và ghi chép nhen!

http://lh6.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jrb_r_6I/AAAAAAAABhs/hPqkSN-PxGw/DSCN0418.jpg

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jrLHnnLI/AAAAAAAABho/KJUMwWMdIDg/DSCN0410.jpg

http://lh4.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2jrES2ouI/AAAAAAAABhk/J588naH67xw/DSCN0408.jpg

hotinhtam

gởi baomuahe

Bão nhớ lời chú dặn nhen!
Khi về quê cần gặp gỡ càng nhiều người lớn tuổi càng tốt tranh thủ hỏi họ về các phong tục tập quán ở quê hương mình dân tộc mình rồi ghi chép thật tỉ mĩ và nhớ ghi rõ tên tuổi địa chỉ người cung cấp tư liệu. Nếu ghi lại được cả hình ảnh và lời nói càng tốt. Đừng bỏ qua những chi tiết nhỏ nhen! Chi tiết nhỏ làm nên tác phẩm lớn đấy.

http://lh6.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2j5fbrulI/AAAAAAAABh4/TU4k5xvSIz8/DSCN0434.jpg

http://lh3.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2j5SQsTDI/AAAAAAAABh0/mjfdftstg5k/DSCN0432.jpg

http://lh6.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2j5CgcVCI/AAAAAAAABhw/1hreBa291CM/DSCN0419.jpg

hotinhtam

gởi baomuahe

Chào Bão Mùa Hè!

Bão biết sao không? Hôm nay chú đã nhận được điện từ cơ quan Hội thông báo trung tuần tháng 8 chú sẽ ra Hà Nội dự Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam. Như vậy có thể chú sẽ liên lạc với bạn bè sắp xếp một chuyên về thăm Thanh Hóa. Nếu bão vẫn còn nghỉ hè hy vọng chú cháu mình sẽ gặp nhau ngoài đó.

http://lh3.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kHnvLUGI/AAAAAAAABiE/xJYVQT1QSFQ/DSCN0457.jpg

http://lh3.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2j6V2wjVI/AAAAAAAABiA/oM8M-o2k5_k/DSCN0445.jpg

http://lh4.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2j5rak5cI/AAAAAAAABh8/5y0AXJywb0Y/DSCN0441.jpg

hotinhtam

gởi baomuahe

Chào vầng trăng xanh!

Đầu năm lớp bảy cô giáo dạy văn của chú là một giáo viên mới ra trường. Cô ấy đẹp và hiền lắm nhà lại thuộc loại giàu ở Thạch Bình. Thế rồi sau vài tháng thì cô ấy nghỉ dạy vì bị tâm thần tự nhiên không nhớ được gì cả. Người ta nói cô ấy bị người yêu cũ yểm bùa. Nghe nói còn có cả bùa yêu. Khi một cô gái hay một chàng trai bị yểm bùa yêu thì chỉ biết suốt ngày tò tò chạy theo người bỏ bùa. Bão Mùa Hè tìm hiểu thêm về điều này nhen! Chắc sẽ có nhiều chuyện hay đấy!

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kIH-THGI/AAAAAAAABiQ/vFMK0_xF2YM/DSCN0673.jpg

http://lh3.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kH1pCiaI/AAAAAAAABiM/aKQ-uG1PbL4/DSCN0463.jpg

http://lh6.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kHlpOSII/AAAAAAAABiI/T99rydqR-U4/DSCN0461.jpg

hotinhtam

gởi baomuahe

Chào dòng sông trăng!

Anh Sở và chị Én bây giờ chắc cũng đã trên 60 gần 70 tuổi cả rồi. Chắc họ cũng không xài vi tính và internet đâu. Chỉ hy vọng bạn bè cùng tuổi với chú đọc được entry này họ sẽ nói lại cho anh chị ấy nghe. Trong bài viết chú có nhắc đến một người tên Luận mà chú quên mất họ chỉ nhớ Luận bằng tuổi chú hồi đó hay đánh bóng bàn với chú buổi chiều thì cùng trẻ trong làng ra gò đá bóng. Chú Luận sau này đi đại học nên hy vọng chú ấy xài internet.
Hằng biết sao không? Cũng nhờ blog mà chú đã liên lạc được với rất nhiều bạn cũ đồng đội cũ và cả bà con họ Hồ sống xa quê nữa đấy. Vì chú hay viết về những sự việc có thật và viết về đời thường của chú lại còn giới thiệu cả ảnh nữa.

http://lh4.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kXPRqRNI/AAAAAAAABic/w8Ep0ctGm88/DSCN0686.jpg

http://lh3.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kW7kaoeI/AAAAAAAABiY/yScW1J-88yM/DSCN0683.jpg

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kISb6GLI/AAAAAAAABiU/S6di9cJMBHk/DSCN0679.jpg

hotinhtam

gởi baomuahe

Cơn bão từ trường của ánh trăng xanh huyền diệu ơi chú đã viết về ma xó rồi đấy; nhưng chú chỉ có thể viết được về những gì chú biết vào năm 1967 khi sống ở Thạch Thành Thanh Hóa. Bão hè này về quê tìm hiểu thêm rồi cho chú biết với nhen! Chú rất cần sự giúp đỡ của Bão Mùa Hè.

http://lh5.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kXzZguLI/AAAAAAAABio/TF6xlBJuBJA/DSCN0694.jpg

http://lh4.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kXZxlQOI/AAAAAAAABik/n-6uvZS-YsE/DSCN0691.jpg

http://lh3.ggpht.com/_vXeTSUG0CtA/TA2kXNlJFcI/AAAAAAAABig/Ft50TLdnHD0/DSCN0689.jpg