Bí mật về loài cá 1 con 70kg = 1kg vàng

Ngư dân ven biển thường ví von loài cá sủ vàng như những cục vàng biết bơi. Một con cá sủ vàng tính ra bằng cả kg vàng ròng nên việc ví như cục vàng biết bơi cũng không có gì ngoa ngoắt.


1576148573_DSC08483

Ông Nguyễn Văn Hiền là người nắm rõ bí mật về loài cá sủ vàng.
Ảnh: Phạm Ngọc Dương.
 

 

 

Theo ông “vua sủ vàng” Nguyễn Văn Hiền loài cá này chỉ có ở các cửa sông ven biển Vịnh Bắc Bộ. Càng đi sâu vào phía miền Trung lại càng ít và cá cũng nhỏ hơn. Đây là loài cá sống trong môi trường nước lợ nhưng chúng lại thường chỉ có ở những chỗ nước lợ có phù sa đậm đặc và ở những khu vực nước chảy mạnh xoáy chỗ nước sâu trong các hang hốc. Vì địa bàn sống đặc biệt như thế nên bình thường rất khó săn được chúng.

Đến mùa lũ hoặc những ngày có mưa lớn ở thượng nguồn nước chảy mạnh phù sa đỏ lòm loài sủ vàng mới tung tăng ra biển đùa giỡn với nước. Chúng bơi theo đàn chạy tít tận ra ngoài biển gặp nước mặn lại vội vàng bơi vào. Đây chính là cơ hội dân chài đổ xô ra cửa sông để săn loài cá này. Ngoài ra tháng 3 và tháng 4 âm lịch là mùa sinh sản của chúng chúng cũng vào bờ đẻ và đây cũng là cơ hội để tóm chúng.

1365251946_nh0052
Người dân vùng biển gọi loài cá sủ vàng là cá ma. Ảnh: Phạm Nguyệt Diễm. 

Tôi hỏi ông Hiền: “Tại sao nhiều nơi gọi loài cá này là cá ma?”. Ông Hiền giải thích: “Lý do người ta gọi là cá ma vì nó thoắt ẩn thoắt hiện như ma ấy. Kể cũng lạ nó không sống ở nước ngọt nên không vào sâu trong sông mà cũng không ra biển vì nước mặn. Thực tế ông đã nhiều lần gặp sủ vàng chết ngoài biển vì bơi quá đà ra vùng nước mặn không vào kịp nên chết. Nghĩa là nó chỉ sống ở vùng cửa sông địa bàn sống rất hẹp thế nhưng bình thường không bao giờ gặp nó vậy mà mùa lũ mùa sinh sản cứ như nó đội mồ ở đâu ra nhiều thế đi thành từng đàn có đàn hàng trăm con. Hết mùa lũ nó lại biến mất một cách bí ẩn. Đó là một lý do dân chài lưới gọi nó là cá ma”.

Theo ông Hiền còn một nguyên nhân nữa là tiếng kêu trong mùa sinh sản của nó giống hệt tiếng chim lợn cứ “éc éc”. Theo truyền thuyết khi có chim lợn bay lượn ở vùng nào kêu “éc éc” liên hồi thì thường khu vực đó sẽ có người chết. Người dân vùng cửa sông mỗi khi nghe thấy tiếng kêu “éc éc” trong đêm vẳng lại từ ngoài sông của cá sủ vàng thì cũng tin rằng quanh vùng sắp có người chết. Những mùa khác tiếng kêu của nó cũng khác có lúc như bò rống có lúc lại “ọc ọc” đôi khi lại như tiếng trẻ con khóc nằm dưới thuyền giữa đêm khuya nghe rợn cả người.

1066650617_DSC08122
Trong mỗi chuyến ra khơi ngư dân đều cầu nguyện trúng sủ vàng. Ảnh: Phạm Ngọc Dương. 

Ngư dân ven biển tin rằng đây là loài cá đã… thành tinh. Cái bướu trên đầu (ngư dân gọi là sạn tức là nó khôn đến mức có sạn ở đầu) thể hiện sự thông minh của nó. Mùa đẻ dù đau đẻ rồi nó vẫn không vào ngay bờ đẻ trứng. Nó thường đi theo đàn cá chép chờ bọn cá chép vào bờ quẫy ủng oảng chán chê thấy an toàn nó mới tiếp cận bãi đẻ. Chính vì thế săn loài cá này không phải chuyện đơn giản.

Cách săn loài cá này của ông Hiền y như xua quân đánh trận. Đêm xuống ông thường chèo thuyền nhẹ nhàng ngoài cửa Ba Lạt để nghe ngóng. Qua ánh trăng hoặc ánh đèn măng-sông thấy những ánh vàng lấp lánh nổi trên mặt nước là y rằng gặp đàn sủ vàng đi kiếm ăn. Lúc đó dân chài căng lưới hình vòng cung trước mặt rồi hàng chục người với xô chậu xoong nồi từ nhiều phía gõ loạn xạ. Giống cá này sợ tiếng động nên chạy tán loạn chui hết vào lưới. Dồn chúng vào một góc rồi cứ thế quăng chài kéo lên hoặc chúng tự chui vào túi lưới cho dân chài tóm.

777162488_DSC08537
Những người đàn bà ở trên thuyền nấu nướng chăm sóc chồng con - những người mang ước mơ trúng sủ vàng ra biển cả. Ảnh: Phạm Ngọc Dương. 

Đấy là cách đánh bắt sáng tạo nhất để tóm sống cả đàn sủ vàng. Mỗi trận đánh có thể bắt được vài tấn sủ vàng. Còn những kiểu đánh bắt du kích nhỏ lẻ như quăng chài lưới vây lưới vét đặt bẫy thì chỉ thi thoảng được con.

Theo ông Hiền có 3 loại cá sủ là sủ vàng sủ đất sủ đường. Sủ đường mình tròn như cá măng sủ đất giống hệt sủ vàng nhưng mình đen còn sủ vàng thì có những cái vây lên màu vàng chóe óng ánh như ánh vàng bốn số chín. Đặt con cá này dưới trời nắng lớp vẩy nó vàng rực trông rất đẹp mắt. Trong 3 loài cá sủ chỉ riêng bong bóng của sủ vàng là có hai cái râu cuộn tròn như cái tổ đỉa ở đầu bong bóng. Chính vì thế xưa kia bắt được sủ vàng khi mổ lấy bóng cá nhất thiết phải còn nguyên đôi râu mất râu bóng cá mất giá trị vì nếu rụng mất đôi râu trông bóng nó không khác bóng sủ đất sủ đường chút nào.

639995028_DSC08508
Nhưng sủ vàng hiếm lắm thành thử những chiếc bẫy trở nên vô dụng. Ảnh: Phạm Ngọc Dương. 

20-30 năm trước sủ vàng nhiều vô kể. Loài cá này thịt thơm ngon béo ngậy. Đặc biệt cái đầu nấu lên mỡ vàng óng chan bún ăn rất ngon. Tuy nhiên cái thứ gì bổ béo ăn nhiều thì sợ lâu. Bản thân ông Hiền hễ nghĩ đến sủ vàng là muốn nôn ói. Ông ăn quá nhiều quá sợ thứ thịt cá quá bổ béo này rồi. Không những ông Hiền mà dân chài nơi đây đều sợ. Giới buôn bóng cá khi đến mua họ mua cả con giá trị tính theo cân nặng nhưng mua xong họ mổ bụng lấy bóng còn thịt vứt lại cho không dân chài. Người ta thường xẻ thịt chia nhau chả ai thèm mua bán.

Sau khi trò chuyện trên trời dưới bể về loài cá sủ vàng ông Hiền quay sang bảo tôi: “Cậu có biết bí mật cá sủ vàng là gì không?”. Lúc đầu khi tôi ngỏ ý tìm hiểu về cá sủ vàng ông Hiền đã nói rằng: “Không ai hiểu bí mật đằng sau con cá sủ vàng bằng ông đâu”. Tôi ngẫm ngợi một lát rồi lắc đầu bảo không biết. Ông Hiền bảo: “Được bạc thì sang được vàng thì bại”.

Ông Hiền lý giải một con cá sủ vàng nặng 70kg có giá trị tương đương với 1kg vàng. Như vậy con cá sủ vàng đắt đỏ đúng với cái tên của nó. “Được cá sủ vàng thì sẽ bại cậu ạ!”. Tôi thật bất ngờ với cách suy diễn của ông Hiền. Và tôi đã thực sự kinh ngạc với câu chuyện ở một cái xóm hoang tàn bên bờ sông Hồng mênh mang sóng nước…

hotinhtam

Mang câu hỏi vì sao cá sủ vàng lại đắt như thế hỏi những ngư dân đi biển song ai cũng lắc đầu không biết. Những ngư dân ven biển đều đã từng chán chê với món cá sủ vàng. Có người ăn nhiều quá đến giờ vẫn còn sợ mùi thịt loài cá này. Riêng bóng cá thì không mấy ai thèm ăn. Bắt được sủ vàng họ đem cái bóng to tướng phơi nắng cho khô. Những ngày biển động đem ra nướng phồng lên hoặc ngâm nước rồi xào nhắm rượu. Nhai bóng cá dai nhoách chả khác gì… dẻ rách.

Theo các nhà khoa học các bác sĩ ở Việt Nam nguyên nhân cá sủ vàng đắt khủng khiếp như thế là vì bóng cá được dùng làm chỉ khâu tự tiêu trong y học. Nó được dùng trong các cuộc vi phẫu phức tạp chẳng hạn như mổ tim.

Chưa hài lòng với những lý giải trên tôi đã tìm gặp ông Phạm Văn Nhuệ. Ông Nhuệ là người kín tiếng nên nói rất ít về loài cá này. Tuy nhiên ông Nhuệ cũng bảo: “Chả có chỉ tự tiêu tự tiếc gì cả. Mấy bố nhà khoa học cứ đoán già đoán non. Tất cả con cá đều vào mồm hết”.

Như vậy theo ông Nhuệ các đại gia ở nước ngoài mua cá sủ vàng là để ăn. Ông Nhuệ cũng từng dò hỏi các đường dây thu mua cá ở nước ngoài và họ nó rằng ăn bóng cá chữa được ung thư! (Chả biết có tin được không nhưng cái gì quý hiếm đắt đỏ cũng thấy... liên quan đến căn bệnh ung thư).

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100621/Image/2092058005_DSC08501.jpg
Ông Nguyễn Văn Tâm: "Mùa biển động chúng tôi thường đem bong bóng cá sủ vàng phơi khô nướng uống rượu". Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Trong cuộc trò chuyện với ông Nhuệ ông úp mở nói rằng hiện có một đại gia ở Nam Định đang nuôi một con sủ vàng chừng 47kg. Đại gia này đã thả con sủ vàng vào cái đầm rộng cả chục ha của mình. Khi tôi hỏi thông tin về người nuôi con sủ vàng đó thì ông Nhuệ im lặng. Tôi đoán rằng ông Nhuệ đang có ý định đưa được nó lên máy bay nên ông nhất định không tiết lộ điều gì.

Nghe được thông tin này từ ông Nhuệ tôi lại tìm các ngư dân săn sủ vàng để dò hỏi. Một số người bảo người đang nuôi một con sủ vàng khá lớn là đại gia H. tuy nhiên không ai vào được trang trại của ông ta. Ông ta thuê rất nhiều bảo vệ thả hàng chục con chó canh giữ ngày đêm rất cẩn mật để bảo vệ con cá này. Mọi người cũng đồn rằng ông Nhuệ đã nhiều lần đến trả giá song thất bại vì một vài tỉ với đại gia kia cũng không có ý nghĩa bằng việc nhân giống được loài cá này.

Đang trò chuyện về giá trị kinh hoàng của loài sủ vàng ông Nhuệ chuyển đề tài nói chuyện sang cái đầm rộng 50ha của mình ở ven biển. Tôi nhắc đến chuyện cá sủ vàng sắp tuyệt chủng ông Nhuệ tỏ vẻ khá buồn. Ông bảo: “Tớ có cái đầm rộng 50ha nuôi ngao nhưng làm ăn lúc được lúc mất năm nay ngao chết lỗ mấy tỉ bạc. Tớ ước giá Nhà nước đầu tư nghiên cứu về con cá này tớ sẽ góp vốn cái đầm đó”.

Tôi bảo: “Mấy năm nay anh chỉ mua được 2 con một của ông An một của cậu Thắng ở bên Thái Thụy. Như vậy giống cá này gần như tuyệt chủng rồi lấy đâu ra nguồn mà nghiên cứu nhân giống nữa?”. Ông Nhuệ nói chắc chắn: “Chỉ cần Nhà nước đầu tư các nhà khoa học nghiên cứu kiểu gì tớ cũng kiếm được nguồn giống. Cả nước này không ai mua nổi cá sủ vàng ngoài tớ đâu”.

Dù ông Nhuệ là một thương lái lớn buôn cá sủ vàng người đã góp phần làm loài cá này tuyệt diệt song cũng phải công nhận ông là người rất tâm huyết trăn trở với con cá sủ vàng loài cá cực kỳ quý hiếm.

hotinhtam

Chuyện "đại gia" duy nhất VN mua loài cá giá tỉ đồng

Trong những ngày lang thang dọc các làng chài ven biển cửa sông gặp những người từng săn được nhiều sủ vàng nhất tôi đều nghe kể về một người đàn ông tên Nhuệ ở xã Nam Hồng. Theo những ngư dân ven biển ông Nhuệ là người duy nhất ở Việt Nam có đủ đủ 2 điều kiện để buôn loài cá này: Có mối xuất hàng và có nhiều tiền.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100621/Image/853970689_h0063.jpg
Vì sao loài cá này đắt như vàng ròng? Ảnh: Phạm Nguyệt Diễm.

Dù cá sủ vàng bắt được ở cửa Bạch Đằng tận Quảng Ninh hay ở tận cửa sông Lam trong Hà Tĩnh thì cuối cùng nó đều về tay ông Nhuệ trước khi lên máy bay sang Hồng Kông Trung Quốc.

Trước kia ông Nhuệ chỉ là người thu mua bong bóng cá sủ vàng ở vùng Tiền Hải Thái Thụy cung cấp cho ông Chánh ở Hải Phòng. Ông Chánh thu gom khắp cả nước rồi chuyển sang Hồng Kông. Thập kỷ 90 của thế kỷ trước ông Nhuệ và ông Chánh đã đầu tư không biết bao nhiêu tiền của cho ngư dân cửa Ba Lạt sắm lưới sắm thuyền đi săn cá sủ vàng cung cấp cho ông. Đến giờ ngư dân còn nợ ông Nhuệ hơn tỉ đồng. Ông Nhuệ coi như mất trắng số tiền đó.

Mấy năm trước ông Chánh làm ăn thất bại khả năng tài chính yếu đi nên không buôn được sủ vàng nữa. Đầu mối xuất cá được giao lại cho ông Nhuệ. Theo các ngư dân ông Nhuệ quan hệ với người nước ngoài thân quen và tin tưởng đến nỗi mua được con cá nào ông ta chỉ việc viết giấy cho vào bụng cá rồi đưa lên máy bay chở ra nước ngoài. Cá đi đến đâu ông ta đều biết và khi cá đến tay ông chủ tiền lập tức được chuyển về không thiếu một xu.
120115963_20058111349298

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100621/Image/120115963_20058111349298.jpg

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100621/Image/1375107180_2010020511100010.jpg
Cá sủ vàng săn được ở Trung Quốc. Ảnh: Internet.

Ngư dân vùng biển đồn rằng vợ chồng ông Nhuệ giàu lên nhờ cá sủ vàng. Ông xây ngôi nhà to tướng ở trung tâm xã sắm xe Camry sang trọng cũng từ con cá sủ vàng. Họ còn đồn rằng vợ chồng ông Nhuệ chẳng cần làm gì mỗi năm chỉ cần mua được một con sủ vàng là ăn tiêu mấy năm không hết.

Ông Nguyễn Văn Tâm ngư dân xóm chài Tam Bảo kể năm 2002 anh Hội là cháu của ông Tâm trúng con sủ vàng nặng 60kg. Một thương lái ở Nghĩa Hưng (Nam Định) đã trả 120 triệu đồng cao hơn ông Nhuệ nên đã mua được con cá những mong kiếm lợi. Tuy nhiên suốt 2 tháng trời anh này đã không bán nổi cá. Cuối cùng anh ta phải gặp ông Nhuệ lạy lục mãi ông ta mới mua cho chấp nhận lỗ vài chục triệu đồng.

Qua vụ mua bán này không ai dám tranh mua cá sủ vàng với ông Nhuệ nữa. Việc nhiều tiền chỉ là một yếu tố quan trọng nhất vẫn là có đầu ra. Đây là loài cá vô cùng quý hiếm gần như tuyệt chủng nên thương lái con buôn không còn quan tâm đến nó nữa các đầu mối nước ngoài cũng ngưng thu mua vì có khi cả năm chả mua được con nào.

Cũng theo ông Tâm nếu những đại gia ở nơi khác như Hải Phòng Hà Nội tìm đến tranh mua cá sủ vàng với ông Nhuệ thường được ông ta cho vài chục hoặc độ trăm triệu là bỏ đi hết không đấu giá nữa.

Ông Trần Văn An cũng kể: “Chính vì không bán được cá cho ai không ai dám mua sủ vàng ngoài ông Nhuệ nên ông ta định giá bao nhiêu thì biết bấy nhiêu ông ta bảo một tỉ thì đành chấp nhận một tỉ chứ tôi biết con cá của tôi có giá thực tế phải cao hơn như thế rất nhiều”.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100621/Image/1460944325_DSC08521.jpg
Những đứa trẻ mãi không lên được bờ vì cha mẹ chúng còn nổi nênh theo giấc mộng sủ vàng. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

hotinhtam

Cậu con cả kéo túi lưới bảo: “Bố ơi lưới mắc cái gì mà nặng thế!”. Ông An đứng vững trên boong tàu cùng con kéo túi lưới cái cảm giác đu đưa cứ lịm xuống ông thấy quen quen. Nếu là con cá vược cỡ chục kg thì mừng lắm rồi đủ tiền dầu chạy thêm hai ngày nữa. Nhưng giống cá vược đanh đá như đàn bà ông đã kéo được nhiều rồi nó vùng vẫy quẫy đạp ghê lắm chứ không lặng im và nặng chịch như thế này.

60 tuổi 60 năm lênh đênh sông nước gần 50 năm kéo chài quăng lưới ông An thuộc từng luồng lạch những cửa sông đổ ra biển Đông khu vực Vịnh Bắc Bộ. Ở cửa Ba Lạt ông không còn lạ lẫm với loài cá gì nữa. Ông nắm rõ từng đặc tính loài cá khi mắc câu khi dính lưới. Cái cảm giác kéo túi lưới vừa lạ lại vừa quen dường như lâu lắm rồi ông mới thấy nó giống cái cảm giác mà ông gặp thường xuyên từ 20-30 năm trước.

Khi túi lưới được bố con ông An kéo lên sát boong thuyền bỗng nghe tiếp “ọp ọp” rồi một cái đầu to tướng nhô lên khỏi mặt nước cái miệng con cá há hoác ra để thở. Giống cá to xác nhưng hiền lành không chịu quẫy đạp gì cả cứ nằm bẹp thở dốc trong lưới.

Mấy cha con ông An sững sờ như người mất hồn không nói được gì cả. Mấy câu từ quen thuộc khi phối hợp kéo túi lưới lên thuyền rơi rụng đâu mất. Vài giây sau cậu út mới hét lên được: “Sủ vàng. Đúng là sủ vàng. Trúng cá thần rồi! Trúng lộc biển rồi bố ơi!”. Người cha già trầm tính không hét lên nổi chỉ ú ớ ở miệng: “Ôi ông bà cha mẹ ôi Hà Bá quỷ thần ơi đúng là con trúng sủ vàng rồi!”.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100615/Image/100955759_untitled.jpg
Con cá sủ vàng nặng 75kg mà ông An tóm được. Ảnh chụp lại.

Họ nhanh chóng gom lưới kéo cá lên thuyền bỏ quên cả mấy con cá vược loài cá mà bình thường là ao ước của họ. Hai con thuyền rẽ sóng ngược sông Hồng tìm về bến neo đậu thuộc thôn Tam Bảo xã Nam Hồng nơi “định cư” mới của dân chài Hồng Tiến.

Thuyền vừa chạy ông An vừa lôi điện thoại thông báo với ông Phạm Văn Nhuệ người luôn có khả năng tài chính để mua loài cá này và là người duy nhất có mối để xuất hàng đi.

Thuyền vừa cập bến ông Nhuệ đã đứng đợi sẵn. Mọi người xúm lại khiêng con cá lên bàn cân. Con cá nặng đúng 75kg. Cả xóm chài nghèo bu đen xúm đỏ vây quanh. Mỗi người một tâm trạng. Người thành tâm chúc mừng cha con lão ngư nghèo người than thở trời đất sao vận may không đến với mình.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100615/Image/920272855_DSC08472.jpg
Trúng sủ vàng ông An đã mua được đất xây được nhà. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Xác định chắc chắn là cá sủ vàng chứ không phải sủ đất và biết chính xác cân nặng ông Nhuệ liền rút điện thoại đứng riêng một góc trò chuyện thầm thì. Giọng nói vẻ mặt của ông cũng hồi hộp không kém gì cha con ông An.

Sau khi dứt cuộc trò chuyện hơn chục phút đồng hồ ông Nhuệ rẽ đám đông vây quanh con sủ vàng và bảo: “Con cá này trị giá đúng 1 tỉ đồng không kém cũng không thể hơn”.

Lần này không riêng cha con ông An sững người mà cả xóm chài Tam Bảo đều… mất hết hồn vía. Ai cũng biết cá sủ vàng đắt như vàng nhưng nghĩ cỡ đôi ba trăm triệu là kinh khủng lắm rồi vì bao nhiêu năm nay có ai bắt được con nào nữa đâu. Nào ngờ một con cá mà tiền tỉ một con cá mà bằng cả chục ngôi nhà ở vùng quê nghèo này.

hotinhtam

Cha con nghèo bắt được 1 con cá bằng... 10 ngôi nhà

Tôi trèo lên hết con thuyền này đến con thuyền khác đỗ sin sít ở Mom Cát cửa Ba Lạt (Tiền Hải Thái Bình) trò chuyện với các như dân để tìm hiểu về loài cá mà ngư dân kính trọng gọi là “cá thần”. Đến gần 2 giờ chiều thì mới thấy con thuyền của bố con ông Trần Văn An rẽ sóng về cửa sông.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100615/Image/373234268_DSC08072.jpg
Bắt được cá sủ vàng là niềm mơ ước suốt đời của ngư dân đi ven biển Bắc Bộ. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Vợ ông An cùng các cháu đã chuẩn bị sẵn cơm nước chờ chồng và các con về. Ngày nào cũng vậy họ ra biển từ 2-3 giờ sáng làm việc quần quật ngoài biển đến tận 2 giờ chiều khi thủy triều lên mới về Mom Cát. Ai cũng đói lả mặt mũi xanh lét.

Ông Trần Văn An sinh ra ở làng chài Cao Bình (Hồng Tiến Kiến Xương Thái Bình). Đời cha ông tổ tiên cũng sống trên thuyền làm nghề chài lưới sinh sống. Làng chài Hồng Tiến nổi nênh ven sông Hồng nổi tiếng vì nghèo đói thất học đẻ nhiều. Bao đời nay họ không lên nổi bờ vì nghèo quá lại không biết làm gì. Những gia đình sắm được thuyền lớn lưới to rời sông ra biển đánh bắt hầu hết là do đã trúng sủ vàng. Trúng loài cá này rồi họ lại sắm trang thiết bị hiện đại hơn mong đánh bắt được nhiều hơn.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100615/Image/596584926_DSC08515.jpg
Không trúng sủ vàng ngư dân cửa Ba Lạt không hy vọng có ngày được lên bờ. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Ông Trần Văn An đã không ít lần trúng sủ vàng và nhờ loài cá này mà ông đã sắm được thuyền được lưới. Con sủ vàng cuối cùng gần đây nhất đã đưa được ông và đàn con lên bờ khi nó mang lại cho ông đúng 1 tỉ đồng.

Nhớ lại lần trúng con “cá thần” lòng ông An vẫn còn bồi hồi ngỡ như mơ.

Một ngày đầu năm 2009 mấy cha con ông An giong thuyền ra cửa Ba Lạt. Nước sông Hồng đỏ quạnh thốc ra cửa biển cuồn cuộn là cơ hội để ngư dân chài lưới đánh bắt những loài cá nước lợ tập trung về. Thế nhưng cá mú mỗi ngày một hiếm những mẻ lưới kéo lên lại thả xuống vì sạch trơn.

Những cơn mưa ngày càng nặng hạt gió lớn sóng to thủy triều lại đang dâng lên ngập mắt những con thuyền đã lần lượt vào bờ trú ngụ. Cha con ông An thả lưới kéo mẻ cuối cùng hy vọng vớt vát được chút gì cho bữa tối. Dầu mỡ ngày càng đắt mỗi chuyến về không lòng như xát muối.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100615/Image/410563497_DSC08529.jpg
Ông Trần Văn An là người hiếm hoi may mắn khi năm ngoái trúng con sủ vàng 75kg bán được 1 tỷ đồng. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Hai con thuyền dàn hàng ngang chạy song song với nhau kéo loại lưới vét chuyên dụng. Loại lưới này có mắt dài đến 5m tưởng như chỉ dùng để đánh bắt cá voi nhưng thực tế tóm được cả những con cá bằng ngón tay. Ông An giải thích: Mắt lưới dài đến 5m căng ra thì con voi cũng chui vừa nhưng khi thuyền chạy với tốc độ 5 hải lý/giờ lực cản của nước khiến mắt lưới bị kéo căng đét các dây lưới song song với nhau chỉ để ra khe hở lọt ngón tay rung lên như dây đàn. Khi cá chạm vào lập tức bị dây lưới hất vào túi lưới. Loại lưới này kéo cá vừa nhẹ vì ít bị cản nước lại không con cá nào lọt được rất hiệu quả.

Hai con thuyền tiến dần lại với nhau tời cuộn lưới lên dần. Mong ước lớn nhất của mấy cha con ông An là trúng được vài con cá vược loài cá có giá 100 ngàn đồng/kg để gỡ gạc tiền dầu. Được hay không thì cũng phải về thủy triều đã dâng cao nước biển chảy ngược vào sông Hồng không còn cá mú gì nữa.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100615/Image/1796081708_0068.jpg
Loài cá sủ vàng có bộ vẩy ánh sắc vàng lung linh như dát vàng thật. Ảnh: Phạm Phương Toàn.

hotinhtam

Mặc dù trúng sủ vàng bạc tỉ nhưng vì đến 9 giờ tối thủy triều mới lên ngập cửa sông họ mới vào bờ được nên đành phải ở lại cửa Ba Lạt. Bao nhiêu rượu được đưa hết lên boong nhậu nhẹt tưng bừng. Dân chài quanh cửa Ba Lạt kéo đến chia vui trên biển với những người may mắn trúng lộc trời.

Con sủ vàng nằm trên tàu kêu òm ọp một lúc lịm dần rồi chết. Nó được khiêng vào ngăn đá. Cái bể chứa cá lớn như vậy song cả phần đuôi con sủ vàng vẫn lòi hẳn ra ngoài.

Theo lời Phong ngay đêm ấy con sủ vàng được nhóm người ở Thái Thụy đưa vào bờ. Ông Phạm Văn Nhuệ chuyên gia buôn bán sủ vàng sang tận thị trường Nhật Bản Trung Quốc Hồng Kông Đài Loan đã có mặt trên đê biển để đón cá. Việc thỏa thuận mua bán diễn ra chóng vánh. Con cá nặng 69kg đã được đại gia này mua với giá 1 5 tỉ đồng. Đây là con cá đắt nhất từ trước đến nay săn được ở Vịnh Bắc Bộ.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100614/Image/256042740_DSC08068.jpg
Chàng trai Bùi Văn Thắng và chiếc lưới tóm sống chú sủ vàng đắt nhất từ trước đến nay. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Tôi đã tìm đến các làng chài dọc ven biển Thái Thụy để hỏi về con cá sủ vàng bạc tỉ. Dù đã cả tháng trôi qua song đây vẫn là đề tài thời sự. Tôi dễ dàng tìm được chàng trai trúng con cá bạc tỉ đó là Bùi Văn Thắng ở làng biển Tân Sơn cách cảng Diêm Điền không xa.

Thắng công nhận là mới trúng sủ vàng bán được 1 5 tỉ đồng. Tính ra với số tiền đó Thắng là người trúng sủ vàng và bán được với giá cao nhất từ trước đến nay. Ở làng Tân Sơn cũng nhiều người trúng sủ vàng nhưng do trúng từ cả chục năm trước nên chỉ bán được tầm trên dưới trăm triệu. Từ cả chục năm nay không thấy ai bắt được sủ vàng ngoài Thắng nữa.

Theo lời Thắng việc bán con cá với giá 1 5 tỉ đồng là quá rẻ quá hớ. Thắng kể: “Hôm đó sau khi cúng vái trong nhà ngoài biển suốt 2 tiếng đến 11 giờ đêm em mới cho tàu cập bến thì đã thấy ông Nhuệ đứng đó. Thú thực em và gia đình cũng như dân chài ở đây không thể biết rõ giá trị con cá thế nào. Mẹ em cứ đòi bừa 1 5 tỉ không ngờ ông Nhuệ vác bao tiền vào nhà trả luôn không thèm mặc cả xu nào”.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100614/Image/771412879_0062.jpg
Con sủ vàng 69kg mà nhóm ngư dân Bùi Văn Thắng bắt được này có giá bao nhiêu tỉ khi lên thớt chưa ai rõ cả. Ảnh: Phạm Phương Toàn.

Sau khi ông Nhuệ khiêng con cá lên chiếc Camry láng coóng chở đi thì một đại gia Hải Phòng điện thoại bảo: “Đã liên lạc sang Trung Quốc rồi giá con cá đó là 2 5 tỉ tôi sẵn sàng chồng tiền ngay để lấy”. Lát sau một đại gia ở Hà Nội lại điện về: “Tôi trả con cá đó 3 5 tỉ đồng nhớ để cho tôi”. Gia đình Thắng nghe thế niềm vui được cả bao tiền chưa dứt thì đã rụng rời tay chân vì tiếc của bán hớ.

Tờ mờ sáng hôm sau hai cậu cháu Thắng phóng xe sang nhà ông Nhuệ ở Tiền Hải đề nghị mua lại con cái với giá 3 tỉ tính bán cho đại gia ở Hà Nội kiếm lời 500 triệu. Tuy nhiên ông Nhuệ bảo ngay đêm đó đã đưa cá lên Nội Bài và bay thẳng sang Hồng Kông rồi. Ông Nhuệ cũng bảo nếu con cá còn ở nhà cũng không thể bán với giá 3 tỉ được vì như thế… rẻ quá!

hotinhtam

Bí ẩn "cá thần" được trả 3 5 tỉ nhưng bán...1 5 tỉ ở VN

Bí ẩn "cá thần" được trả 3 5 tỉ nhưng bán...1 5 tỉ ở VN

Thời gian này câu chuyện về con cá sủ vàng loài cá mà người dân quanh các cửa sông ở Thái Bình trân trọng gọi là “cá thần” lại gây ra sửng sốt.

Một chàng trai ở tận Diêm Điền (huyện Thái Thụy) đã giong thuyền ra cửa Ba Lạt mênh mông tóm sống một con sủ vàng nặng gần 70kg bán tại chỗ được 1 5 tỉ đồng trong khi mới năm ngoái thôi hai bố con làng chài nghèo Tam Bảo đã tóm được một con 75kg bán được 1 tỉ đồng.

Cơn sốt “cá thần” khiến các ngư dân cửa Ba Lạt thêm điên đảo. Hàng trăm ngư dân sắm thuyền sắm lưới vận dụng hết trí tuệ kinh nghiệm để săn được loài cá này. Chỉ cần trúng một con coi như đổi đời lập tức thành triệu phú.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100614/Image/1388994117_DSC08547.jpg
Cửa Ba Lạt mênh mông là nơi từng có kho báu sủ vàng. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Chàng trai Nguyễn Đức Phong trần trùng trục trong cái nắng hè gay gắt đứng trên con thuyền cũ kỹ neo đậu tránh thủy triều ở doi cát bên cửa Ba Lạt cách bãi tắm Cồn Đen không xa. Nơi đây mỗi khi thủy triều dâng từ 2 giờ chiều lại có gần trăm con tàu dạt vào tạo thành một xóm chài trên biển. Lúc này người đi biển mới được ăn cơm con buôn cũng từ đất liền tìm ra mua tôm cá.

Phong chỉ tay về phía biển sóng nước mênh mông dâng ngập mắt bảo: “Mới tháng trước chỗ kia nhóm người ở Thái Thụy đã tóm được một con sủ vàng. Tàu vừa cập bến con cá đã được ông Nhuệ mua với giá 1 5 tỉ đồng”.

Bữa đó anh em xóm chài Tam Bảo (Nam Hồng Tiền Hải Thái Bình) cũng dong thuyền ra cửa Ba Lạt từ 3h sáng. Thượng nguồn mưa lớn lũ về nước sông cuồn cuộn đỏ au phù sa tống ra biển cả. Vùng biển mênh mông dềnh lên mắt một màu phù sa. Đấy cũng là lúc loài sủ vàng rời khỏi hang hốc ra biển vui đùa.

Tháng 3 âm lịch là lúc chúng ra cửa biển tìm nhau kết đôi kết lứa để chuẩn bị cho mùa sinh sản vào tháng 4. Đây cũng là thời điểm các làng chài dân làm nghề biển đổ về các cửa sông dọc từ Quảng Ninh qua Hải Phòng Thái Bình Nam Định về tận Ninh Bình để săn sủ vàng. Tập trung đông nhất vẫn là cửa Ba Lạt cửa lớn nhất của sông Hồng chia tách địa phận Thái Bình và Nam Định.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100614/Image/519308594_DSC08532.jpg
Nguyễn Đức Phong: "Nhìn thấy con cá sủ vàng mà mình vừa mừng vừa tủi...". Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Hôm đó lúc 8 giờ sáng tàu thuyền đang rải hàng ngang dãy dọc cứ 2 chiếc một chạy song song kéo lưới quét khắp cửa Ba Lạt thì chợt thấy đám người trên hai con tàu reo hò nhảy nhót như điên dại.

Hàng trăm lần chứng kiến cảnh ấy nên Phong biết rằng nhóm người ở Thái Thụy kia đã trúng sủ vàng. Mấy chục con tàu dừng đánh cá chạy đến phía nhóm người kia chúc mừng. Ai cũng ngỡ ngàng khi tận mắt con cá dài thượt vẩy ánh lên sắc vàng trông không khác gì dát vàng thật.

Dùng thước dây đo thấy con cá dài hơn 2m chiều ngang bụng cỡ 0 5m. Phong bảo: “Nhìn con cá mà mình vừa mừng vừa tủi. Mừng vì nghĩ cửa Ba Lạt vẫn còn sủ vàng như vậy vẫn còn cơ may để dân chài đổi đời nhưng cũng thấy tủi vì đã chục năm nay cơ may đó vẫn chưa đến với mình. Không trúng sủ vàng không bao giờ lên bờ được”.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100614/Image/2071942069_DSC08075.jpg
Hai trong số nhóm người ở Thái Thụy đã trúng con sủ vàng bán được 1 5 tỉ đồng. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

hotinhtam

Anh Tuấn cũng khẳng định nguồn thu mua sủ vàng nhiều nhất là từ ông Hiền và hợp tác xã đánh bắt của ông. Riêng mẹ anh Tuấn đã từng mua của ông Hiền hàng trăm con sủ vàng.

Là người sinh ra trên thuyền giỏi nghề chài lưới nên ông Hiền được mời vào HTX Bắc Hải là HTX đánh bắt hải sản gồm những con thuyền neo đậu ở bến Đa Nhân. Hàng ngày ông chỉ huy một tốp người điều khiển hai con tàu căng lưới quét ngoài biển Đông. Khi đó thuyền nhỏ tàu công suất bé nên chỉ đánh bắt ven bờ thậm chí chỉ loanh quanh ở các cửa sông. Những năm 50-60 của thế kỷ trước cá nhiều tàu thuyền của HTX lại hiện đại nên đánh được nhiều cá lắm. Có những mẻ lưới được nhiều cá đến nỗi bây giờ kể lại ít người tin. Nếu trúng đàn cá gúng thì một mẻ lưới có thể được… 100 tấn cá. Giống cá gúng đi theo đàn bâu đen cả mặt nước trải dài hàng km trên mặt biển.

Cũng có những “trận đánh” ông chỉ huy bủa lưới quây đàn cá sủ vàng đang nô đùa giữa dòng nước cuồn cuộn. Nói không ngoa kéo một mẻ được hàng chục con sủ vàng con nào con nấy to như lợn nái cơ thể vàng óng ánh giãy đành đành kêu ụt ịt trên thuyền. Một mẻ được 20-30 sủ vàng mỗi con trên dưới một tạ là chuyện bình thường. Số lượng sủ vàng mà HTX của ông bắt được thì ông không thống kê nổi còn riêng ông đánh bắt cho riêng mình thì cỡ 700 con loại to như con lợn.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100616/Image/121596535_DSC08117.jpg
Công nghệ đánh bắt hiện đại đã tận diệt loài cá quý hiếm này. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Con lớn nhất trong đời mà ông Hiền bắt được là ở cửa sông Trà Lý. Con sủ vàng này nặng tới 140kg. Ông tóm được nó khi đang vào bờ đẻ ủng oảng với đàn cá chép. Lúc đau đẻ cá sủ vàng rất yếu nên khi mắc lưới cứ nổi trương phình cái bụng to tướng lên. Ông Hiền phải gọi mấy người phụ giúp mới kéo nổi cái xác to tướng dài đến 3m của nó lên thuyền. Mổ cá đặt buồng trứng của nó lên bàn cân thấy nặng tới 12kg. Điều đặc biệt là trứng loài cá này bé xíu nhỉnh hơn đầu ngọn tóc một chút. Với bụng trứng như thế nếu mỗi trứng đẻ được một con thì một lứa nó có thể đẻ ra không biết bao nhiêu tỉ cá con. Tuy nhiên những con cá mang bụng trứng thường ít giá trị vì bóng mỏng và bé.

Mặc dù riêng mình ông Hiền bắt được khoảng 700 con sủ vàng chưa kể đánh bắt cho HTX Bắc Hải có thể tính bằng con số hàng ngàn song ông đều bắt được chúng từ 20 năm trước đây khi mà loài cá này chưa có nhiều giá trị. Thực tế những năm 80 của thế kỷ trước ngư dân đã lờ mờ hiểu giá trị của loài cá này khi thấy thương nhân Hải Phòng tìm mua bóng cá ráo riết. Thời kỳ đó các nước châu Âu đã thu mua bóng cá để làm chỉ tự tiêu trong phẫu thuật y tế.

Đến đầu thập kỷ 90 giá trị loài cá này bắt đầu bùng nổ tăng chóng mặt. Một con cá khi đó có giá vài triệu bằng cả một ngôi nhà. Ngư dân đánh bắt xa bờ thì trở về cửa sông dân chài trong sông thì đổ ra cửa biển truy bắt sủ vàng. Giá trị con cá lên cao bị săn lùng ráo riết nên chỉ thời gian ngắn loài cá sủ vàng gần như bị tuyệt diệt. Sau thời kỳ này ngư dân bắt được loài sủ vàng chỉ là những con cá rơi vãi còn sót lại từ nhiều năm trước.

Con cuối cùng ông “vua sủ vàng” Nguyễn Văn Hiền bắt được là năm 1990 nặng gần 100kg bán được 5 triệu đồng. 20 năm trước số tiền đó khá lớn đủ mua một ngôi nhà trên bờ. Mua nhà rồi ông giã từ nghiệp thuyền chài lên bờ sinh sống. Ông nhất quyết bắt con cái làm ruộng chứ không cho xuống thuyền đi biển nữa.

hotinhtam

Người tóm 700 con cá sủ vàng bạc tỉ ở Biển Đông

Để tìm hiểu về loài cá đặc biệt này tôi đã đi dọc các làng chài ven biển Đông từ khu vực cửa Nam Triệu (sông Bạch Đằng) qua cửa Văn Úc (sông Văn Úc) đến cửa nhỏ hơn như cửa sông Thái Bình cửa sông Trà Lý (đều thuộc Thái Bình) cửa Lạch Giang (Nghĩa Hưng Nam Định) đến tận cửa Đáy (Ninh Bình). Tuy nhiên tôi chưa từng thấy dân chài nơi đâu săn được nhiều cá sủ vàng – loài cá đắt như vàng như ở cửa Ba Lạt.


http://images.timnhanh.com/tintuc/20100616/Image/1404268957_0071.jpg
Tóm được sủ vàng là mơ ước của hàng vạn ngư dân vùng cửa biển.
Ảnh: Phạm Phương Toàn.

Theo dân chài dọc ven biển Vịnh Bắc Bộ thì cửa Ba Lạt là mỏ sủ vàng nhiều không đâu bằng. Hầu hết những người từng làm nghề chài lưới đều đã từng không ít thì nhiều săn được loài cá này. Thậm chí có người nổi danh cả huyện Tiền Hải mà khi nhắc đến không người làm nghề chài lưới nào ở khu vực này không biết đến đó là ông Nguyễn Văn Hiền năm nay 75 tuổi.

Lòng vòng mãi trên con đường gập gềnh ổ voi ổ trâu dẫn ra bờ sông Hồng rồi tôi cũng tìm được nhà ông Nguyễn Văn Hiền ở thôn Tam Bảo (Nam Hồng Tiền Hải). Khác với tưởng tượng của tôi về một lão ngư sống trong căn biệt thự xa hoa hàng ngày cưỡi du thuyền đi hóng mát ngoài biển ông Hiền sống trong một ngôi nhà tuềnh toàng ngay mép ruộng. Giữa trưa nắng chang chang ông Hiền ngồi đánh cờ tướng cùng mấy ông bạn già.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100616/Image/1051623685_DSC08486.jpg
Cụ Nguyễn Văn Hiền - "vua sủ vàng" một thời. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.

Tôi nói vui: “Nghe mọi người nói cụ là “vua sủ vàng” vì bắt được nhiều cá sủ vàng nhất. Cứ nghĩ cụ sống trong biệt thự ai ngờ cụ lại ở nhà rách thế này!”. Ông Hiền cười ha hả: “Nếu bây giờ ông có mấy trăm con sủ vàng thì đúng là ông có mấy trăm tỉ thành đại tỉ phú rồi. Giờ mà có từng ấy sủ vàng ông phải mua một hòn đảo sắm máy bay đi cho sướng”.

Hỏi chuyện về cá sủ vàng ông Hiền xoa cằm nói: “Sủ vàng hả! Hỏi chuyện sủ vàng mà gặp ông thì đúng rồi. Nhưng ông có đi chài lưới nữa đâu. Hết sủ vàng ông cũng lên bờ. Không ai hiểu bí mật đằng sau con cá sủ vàng bằng ông đâu. Rồi ông sẽ nói cho…”.

Quả thực ông Hiền là người cực kỳ hiểu biết về loài cá này. Ông nói vui: “Ông hiểu nó còn hơn vợ ông cơ. Ông biết mùa nào có nhiều sủ vàng biết chỗ nào chúng hay đến và biết đánh bắt chúng thế nào nên ông bắt được nhiều lắm. Ông nhớ không chính xác lắm nhưng ông bắt được khoảng 700 con chỉ tính những con nặng từ 30kg trở lên. Nếu tính cả lớn lẫn bé thì phải hàng ngàn”.

Tôi đang ngồi trò chuyện với ông thì thấy một thanh niên tìm sang. Ông Hiền giới thiệu: “Đây là thằng Tuấn hàng xóm ông gọi nó sang đây để chứng minh ông bắt được vô số sủ vàng không ai bắt được nhiều bằng ông”. Anh Tuấn xác nhận rằng trước kia mẹ anh là người chuyên buôn sủ vàng. Bà thường mổ bụng lấy bong bóng chuyển cho ông Chánh ở Hải Phòng và ông Nhuệ ở Nam Hồng là hai đại gia buôn sủ vàng nhiều nhất. Vảy cá thì cung cấp cho ông Hoàn cửa hàng trưởng người Nam Hải còn thịt thì đổ cho các đầu mối ở chợ quê.

http://images.timnhanh.com/tintuc/20100616/Image/669279666_DSC08111.jpg
Người dân sắm rất nhiều loại lưới hiện đại những mong đánh bắt được cá sủ vàng. Ảnh: Phạm Ngọc Dương.